Gulyabani

Gulyabani, korku duygusunu mizah ve akılcı sorgulamayla yan yana getiren hareketli bir okuma sunar. Kimsesiz ve parasız kalan Muhsine Hanım, hizmetçilik yapmak üzere bir konağa gelir. Fakat evin havası kısa sürede tekinsizleşir. Çeşmifelek Kalfa ile Rüşen Kadın, konakta cinlerin ve perilerin dolaştığını söyler; Muhsine ayrılmak istediğinde artık bu çevreden kolayca çıkamayacağına inandırılır. Genç kadının duyduklarını olduğu gibi kabul etmek yerine olup bitenin peşine düşmesi, anlatının merak duygusunu canlı tutar.

Hüseyin Rahmi Gürpınar, doğaüstü inanışları yalnız korkutucu bir dekor olarak kullanmaz. Konağın esrarı üzerinden olayları akıldan uzak açıklamalarla yorumlayan eski anlayışla alay eder; batıl inançların insan davranışlarını nasıl yönlendirdiğini görünür kılar. Böylece gerilim, sadece karanlık odalardan ya da söylentilerden değil, insanların korkuya ne kadar çabuk teslim olduğundan doğar.

Romanın kolay izlenen yapısı, korku edebiyatının erken örneklerinden birini merak edenlere erişilebilir bir giriş sağlar. Gulyabani'nin okuma zevki, ürperti ile hiciv arasındaki geçişlerde saklıdır: Okur hem Muhsine'nin araştırmasına eşlik eder hem de korkunun ardındaki düşünme biçimlerini sorgulamaya davet edilir.