Bir Günde Bitecek 8 Kısa Klasik

Ortalama bir okur dakikada iki yüz kelime civarında okur. Hesap açık: doksan sayfalık bir novella, sayfa başına ortalama iki yüz elli kelimeyle yirmi iki bin kelime eder — yani iki saatlik odaklanmış okuma. Başka bir deyişle tek bir cumartesi öğleden sonrası, edebiyat tarihinin en sağlam metinlerinden birine baştan sona yeter. 'Klasik' sözü çoğu kişide bin sayfalık tuğlaları çağrıştırır; oysa kanonun en keskin işlerinin bir bölümü yüz elli sayfanın altındadır.

Aşağıdaki sekiz kitap, çoğu baskıda bu sınırın altında kalıyor. Tek ölçütümüz sayfa sayısı da değildi; her birinin, hacminin tersiyle orantılı bir iz bırakmasını istedik. Sekizine de tek cümlelik bir kanca bıraktık; gerisi kitabın işi.

Bir günde biten kitaplar nasıl seçilir?

Üç kural işe yarar. Sayfa sayısına değil sahne sayısına bakın: kısa ama on mekân dolaşan kitap uzun hissettirir. Tek meselesi olan kitapları seçin: aşağıdakilerin her biri tek bir çatışmaya kilitlenir. Ve baskıyı önemseyin: kısa kitapta her cümle yük taşıdığından, sağlam bir çeviri okuma hızınızı gözle görülür biçimde artırır. Bir de zamanlama meselesi var: kısa kitap araya sıkıştırılan değil, randevu verilen kitaptır; telefonu başka bir odaya bırakmak, listeye sessiz bir dokuzuncu madde eklemek gibidir.

Liste: bir günde bitecek sekiz kısa klasik

• Satranç — Zweig'ın ölümünden sonra 1942'de yayımlanan novella: Gestapo'nun bir otel odasında aylarca tecrit ettiği Dr. B, aklını gizlice edindiği bir satranç kitabıyla korur; hesap, yıllar sonra bir yolcu gemisinde dünya şampiyonu Czentovic'e karşı kesilir.
• Dönüşüm — Kafka'nın 1915 tarihli uzun öyküsünde pazarlamacı Gregor Samsa bir sabah dev bir böcek olarak uyanır; asıl ürperten, ailesinin bu duruma ne kadar çabuk alışmasıdır.
• Yabancı — Camus, 1942: bir Cezayir plajı, kavurucu öğle güneşi ve geri alınamayan birkaç saniye; Meursault'nun asıl davası, annesinin cenazesinde ağlamamış olmasıdır.
• Yaşlı Adam ve Deniz — Hemingway'e 1953 Pulitzer'ini getiren kitapta Kübalı balıkçı Santiago, seksen dört gündür eli boş dönerken açık denizde dev bir marline bağlanır; mesele balık değil, pes etmeme biçimidir.
• Beyaz Geceler — Dostoyevski, 1848: Petersburg'un aydınlık yaz gecelerinde adsız bir hayalperest, köprüde bekleyen Nastenka'yla dört gece konuşur; beşinci sabah dengeyi bozar.
• İvan İlyiç'in Ölümü — Tolstoy'un 1886 tarihli novellası: basamakları düzgünce tırmanmış bir yargıç, perde astırırken aldığı önemsiz bir darbenin ardından bütün hayatını yeniden yargılar; başucundaki tek dürüst kişi köylü uşak Gerasim'dir.
• Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu — Zweig, 1922: ünlü bir romancı kırk birinci doğum gününde imzasız bir mektup bulur; gönderen, onu yıllardır seven ama hiç hatırlanmayan bir kadındır — yetmiş sayfaya sığan bir ömür.
• Hayvan Çiftliği — Orwell'in 1945 tarihli masalında çiftliği ele geçiren domuzlar devrimi adım adım tersine çevirir; duvardaki 'Bütün hayvanlar eşittir' maddesine bir gece eklenen kuyruk, yüzyılın en acı düzeltmesidir.

Sekizini bir aya sığdıran plan

Haftada iki kitapla liste bir ayda biter. Kısa kitabın tuzağı bölerek okumaktır; parçalanan novella etkisini yitirir. Bunun yerine takvime iki 'tek oturuş' yerleştirin: hafta içi bir akşam, hafta sonu bir kahvaltı sonrası. Sırayı ruh haline göre kurabilirsiniz — bir gerilim (Satranç), bir hüzün (Beyaz Geceler), bir taşlama (Hayvan Çiftliği); arka arkaya iki ağır kitap koymamak listeyi ayakta tutar. En kısalardan başlayacaksanız Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu ilk haftayı rahat doldurur. Her kitabın bittiği tarihi iç kapağa kurşun kalemle not edin; alt alta dizilen sekiz tarih, okuma alışkanlığının en sessiz kanıtıdır.

Son bir uyarı: kısa kitap kolay kitap demek değildir. Bu sekizin birkaçı — özellikle İvan İlyiç'in Ölümü ile Dönüşüm — zihinde sayfa sayısının üç katı yer kaplar. Biri bittiğinde araya bir gün koyun; tek oturuşta biten kitabın sindirimi bazen haftayı bulur. Tek kitap seçecekseniz mevsime bakın: yaza Yaşlı Adam ve Deniz'in tuzlu sıcağı, kışa Beyaz Geceler'in ayazı daha iyi oturur.