Nietzsche'ye Nereden Başlamalı?

En bilinen kitabı, en kötü başlangıç noktasıdır. Kitapçıya girip Friedrich Nietzsche rafına uzanan yeni okurların çoğu Böyle Buyurdu Zerdüşt'ü alır, ilk elli sayfada simgelerin arasında yönünü kaybeder ve felsefeyle arasına mesafe koyar. 1844'te doğan, 24 yaşında Basel Üniversitesi'ne profesör atanan ve 1889'daki Torino çöküşüne dek yirmi yılda köşe taşı kitaplar yazan bu düşünüre giden daha güvenli bir yol var.

Neden Böyle Buyurdu Zerdüşt ile başlanmaz?

Böyle Buyurdu Zerdüşt 1883-1885 arasında dört bölüm hâlinde yayımlandı. On yıllık dağ inzivasından insanların arasına inen Zerdüşt'ün vaazları, kutsal kitap üslubunun hem taklidi hem tersyüz edilişidir; 'Tanrı öldü' cümlesi de bağlamından koparılınca slogana dönüşür. Şiirsel ve simgesel bu metin, Nietzsche'nin öteki kitaplarındaki kavramları bilen okura açılır. Yani sorun kitapta değil, sıradadır: Zerdüşt bir giriş değil, bir finaldir.

Nietzsche okuma sırası: birinci adım Putların Alacakaranlığı

Putların Alacakaranlığı 1888'de, yazarın çöküşünden önceki son üretken yılında yazıldı ve yüz sayfa civarındadır. Alt başlığı programını açık eder: 'Çekiçle Nasıl Felsefe Yapılır'. Sokrates'ten Alman kültürüne dek 'putları' tek tek yoklayan bu kısa kitap, Nietzsche'nin kendi külliyatı için yazdığı bir özet gibidir. Keskin, alaycı ve hızlıdır; iki akşamda biter ve devam etmek isteyip istemediğinizi size net söyler.

İkinci adım: İyinin ve Kötünün Ötesinde

İyinin ve Kötünün Ötesinde 1886 tarihlidir; dokuz ana bölümde toplanmış 296 kesitten oluşur ve aforizma tekniğinin en olgun örneklerindendir. Filozofların 'önyargılarından' ahlakın doğa tarihine uzanan kesitler, Zerdüşt'te şiire bürünen fikirlerin düzyazıyla, gerekçeleriyle yazılmış hâlidir. Burada acele etmeyin: günde birkaç kesit okuyup defter tutmak, kitabı baştan sona koşarak geçmekten çok daha fazlasını bırakır.

Üçüncü adım: Ahlakın Soykütüğü Üstüne, sonra Zerdüşt'e dönüş

Ahlakın Soykütüğü Üstüne 1887'de yayımlandı ve üç uzun denemeden oluşur; Nietzsche'nin en sistematik kitabıdır. Efendi ve köle ahlakı ayrımı, 'ressentiment' kavramı ve vicdanın kökenine dair soruşturma burada adım adım kurulur. Bu üçlüyü bitiren okur artık donanımlıdır: şimdi Zerdüşt'e dönün. İlk denemede kapalı duran semboller bu kez yerine oturur ve kitap bambaşka bir metne dönüşür.

• Putların Alacakaranlığı (1888): kısa ve keskin giriş
• İyinin ve Kötünün Ötesinde (1886): 296 kesitlik ana gövde
• Ahlakın Soykütüğü Üstüne (1887): üç denemelik sistem
• Böyle Buyurdu Zerdüşt (1883-85): en sona, ödül olarak

Pratikte şu üçlü kural işe yarar: her oturuşta az okuyun, kalem elinizde okuyun ve katılmadığınız cümlenin altını en az katıldığınız kadar çizin. Nietzsche kendisiyle tartışan okur ister; dört adımlık bu sıra, o tartışmaya hazırlıklı oturmanızı sağlar.