Jane Austen'a Nereden Başlamalı?

Bir yazar yalnızca altı tamamlanmış romanla nasıl iki yüz yıl ayakta kalır? Jane Austen 1775'te doğdu, 1817'de kırk bir yaşında öldü ve kitaplarının hiçbirinde adını kullanmadı; ilk romanının kapağında yazar olarak yalnızca 'Bir Hanımefendi' yazıyordu. Bugün o altı roman durmaksızın yeniden basılıyor, filme çekiliyor ve her kuşak kendi Austen tartışmasını yapıyor. Giriş sırası ise neredeyse üzerinde uzlaşılmış durumda.

Jane Austen kitapları arasında ana kapı: Gurur ve Önyargı

Gurur ve Önyargı 1813'te yayımlandı ve Austen'ın ilk elden bildiği bir dünyayı anlatır: geliri kızlarına kalmayacak bir baba, evlendirilecek beş kız kardeş ve komşu malikâneye taşınan zengin bekârlar. Elizabeth Bennet ile Mr. Darcy'nin ilk karşılaşması bir baloda, karşılıklı küçümsemeyle geçer; romanın ilk taslağının adının 'İlk İzlenimler' olması boşuna değildir. Diyalogların temposu ve Elizabeth'in keskin dili, kitabı iki yüz yıl sonra bile modern gösterir. Tartışmasız ilk adım budur.

Komedinin doruğu: Emma

Emma 1815 tarihlidir ve Austen'ın en gözü kara karakter deneyidir; yazar, mektuplarına yansıyan ifadesiyle 'kendisinden başka kimsenin pek sevmeyeceği' bir kahraman yaratmayı göze almıştır. Yirmi bir yaşındaki Emma Woodhouse zengindir, güzeldir ve evlenmeye hiç niyeti yoktur; onun yerine Highbury kasabasında başkalarının hayatını yönetir, arkadaşı Harriet Smith'i kendi seçtiği taliplerle evlendirmeye uğraşır. Her yanlış eşleştirme yeni bir komedi sahnesi doğurur. Elizabeth'ten sonra Emma'yla tanışmak, Austen'ın yelpazesini görmek demektir.

Başlangıç noktasına dönüş: Akıl ve Tutku

Akıl ve Tutku 1811'de çıktı; Austen'ın yayımlanan ilk romanıdır ve 'Bir Hanımefendi' imzası tam da bu kapaktadır. Babalarının ölümüyle evleri üvey ağabeye kalan Dashwood kardeşlerden Elinor duygularını yönetir, Marianne ise duygularıyla yaşar; iki kız kardeşin parasız kalmış bir ailede aşkı ve güvenceyi arayışı, sonraki bütün Austen romanlarının çekirdeğini taşır. İlk iki kitabı sevmiş okur için üçüncü sırada sağlam bir duraktır.

Sonbahar romanı: İkna

İkna Austen'ın tamamladığı son romandır ve ölümünden sonra, 1817'de yayımlandı. Anne Elliot yirmi yedi yaşındadır; sekiz yıl önce ailesinin ve aile dostunun telkiniyle, parasız bir deniz subayı olan Frederick Wentworth'ün evlenme teklifini reddetmiştir. Savaştan zengin ve rütbeli dönen Wentworth'le aynı sosyetik çevrede yeniden karşılaşınca, roman bir ikinci şans hikâyesine dönüşür. Gençlik komedilerinden daha sessiz, daha buruk bir kitaptır; tam da bu yüzden sona saklanmalıdır.

Uygulanabilir plan: Gurur ve Önyargı'yla başlayın ve ilk yüz sayfayı ara vermeden okuyun, balo sahnelerinden sonrası kendiliğinden gider. Emma'yı neşeli bir döneme, İkna'yı ise sonbahara denk getirin. Akıl ve Tutku'yu aradaki boşluğa yerleştirirseniz, altı romanın kalan ikisine — Mansfield Park ve Northanger Abbey — hangi ruh hâliyle gireceğinizi artık kendiniz bilirsiniz.