Gurur ve Önyargı'ya Benzer Kitaplar

110 sterlin. Jane Austen'ın, Gurur ve Önyargı'nın bütün yayın haklarını yayıncı Thomas Egerton'a sattığı tutar bu. Kitap 28 Ocak 1813'te çıktı, ilk baskısı aylar içinde tükendi ve Austen sonraki baskılardan kuruş alamadı. Üstelik kapakta adı da yoktu; roman, önceki kitabının yazarından ibaresiyle imzasız çıktı. İki yüz yıl sonra Elizabeth Bennet ile Bay Darcy'nin ilk baloda başlayan atışması — Darcy'nin onu dansa kaldırmaya değmez bulması, Elizabeth'in de bunu duyması — romantik kurgunun hâlâ en çok taklit edilen kalıbı.

Bu listede iki damar var: Austen'ın nükte ve görgü komedisi damarını sürdürenler ile aynı yüzyılın çok daha karanlık, fırtınalı akrabaları. Hangisine uzanacağınız, Longbourn'un kahvaltı sofrasını mı yoksa fundalıkta uğuldayan rüzgârı mı özlediğinize bağlı. Seçim yapmak zorunda da değilsiniz; hangi kitabın hangi iklime ait olduğunu bilerek girmek yeterli.

Austen'dan bir adım daha: Emma

Austen, Emma'nın kahramanı için kendisinden başka kimsenin pek sevmeyeceği bir karakter yazdığını söylemişti: Emma Woodhouse güzel, zeki, zengin ve Highbury köyünün gönüllü çöpçatanıdır. Arkadaşı Harriet Smith'e koca ararken herkesin, en çok da kendisinin hayatını düğümler. Roman Aralık 1815'te yayımlandı ve Austen kitabı, pek gönüllü olmasa da, dönemin kral naibine ithaf etti. Gurur ve Önyargı'daki mesele burada da yanlış hüküm vermek; fark, Emma'nın kendi hatasını herkesten geç fark etmesi. Box Hill pikniğinde tek bir alaycı cümlenin koca romanın en sarsıcı sahnesi olabilmesi, Austen'ın ölçeği hakkında yeterli fikir verir; bu kez haklarını da satmamış, kitabı komisyon usulüyle bastırmıştı.

Gurur ve Önyargı gibi kitaplar ararken Brontë ayrımı

1847'de — Gurur ve Önyargı'dan otuz dört yıl sonra — iki kız kardeş, erkek takma adlarla iki roman yayımladı ve romansın sıcaklık ayarını kalıcı olarak değiştirdi. Emily Brontë'nin Ellis Bell imzalı tek romanı Uğultulu Tepeler, Yorkshire fundalıklarında Heathcliff ile Catherine Earnshaw'un iki kuşağa taşan hesaplaşmasını hizmetçi Nelly Dean'in ağzından anlatır; balo salonu yok, nükte yok, onun yerine rüzgâr, intikam ve pencereye vuran bir el var. Charlotte Brontë'nin Currer Bell imzalı romanı Jane Eyre ise Lowood yatılı okulundan Thornfield Malikânesi'ne uzanan bir mürebbiyenin hikâyesi: Bay Rochester'la söz düelloları Austen okuruna tanıdık gelir, ama çatı katından gelen kahkaha bu evin Pemberley olmadığını hatırlatır. İki kitap da çıktığı yıl eleştirmenleri ikiye böldü; Uğultulu Tepeler'in sertliği kimi yorumcuları dehşete düşürmüştü. Jane Eyre'in alt başlığı ise iddialı: Bir Otobiyografi.

Salondan eve: Küçük Kadınlar

Louisa May Alcott'un 1868 tarihli romanı, babaları Amerikan İç Savaşı'nda cephede vaizlik yapan dört kız kardeşi izler: Meg, Jo, Beth ve Amy March. Küçük Kadınlar'ın merkezinde bir salon çekişmesi değil, yazar olmak isteyen Jo'nun el yazmaları var; yine de komşu delikanlısı Laurie'nin eve girişiyle Austen okurunun aradığı nabız da yükselir. Evlilik piyasasının kurallarını bilen ama önceliği kız kardeşliğe veren bir kitap. Alcott ilk cildi, yayıncısı Thomas Niles'ın kızlar için bir kitap isteği üzerine yaklaşık on haftada yazdı; modeli, kendi kız kardeşleriydi. Kitap o kadar tuttu ki devamı hemen ertesi yıl geldi.

Hangisi hangi okura?

• Nükte ve atışma isteyene: Emma — çöpçatanlık planlarının tek tek çökmesini izlemek başlı başına keyif.
• Aşkın gotik hali için: Uğultulu Tepeler — fundalık, sis ve iki kuşaklık hesap.
• Romansla birlikte karakter direnci için: Jane Eyre — şartları sorgulayan bir kahraman.
• Aile sıcaklığı ve büyüme hikâyesi için: Küçük Kadınlar — dört kız kardeş, bir çatı katı, bir yığın el yazması.

Pratik öneri: Austen'la devam etmek istiyorsanız Emma'yı, ton değiştirmek istiyorsanız Jane Eyre'i seçin; Uğultulu Tepeler'i araya sıkıştırılacak bir mola gibi değil, ayrı bir mevsim gibi planlayın. Elizabeth ile Darcy'yi özlediğiniz anda dönüp Gurur ve Önyargı'yı yeniden okumak da meşru bir seçenek; iki yüz yıldır kimse bunu yadırgamadı. İyi romanlar ikinci okumada başka konuşur; Austen'ınkiler üçüncüsünde bile.