Üç Tarz-ı Siyaset

Osmanlı Devleti'nin çözülme tehlikesi karşısında hangi siyasal kimliğin birliği koruyabileceği, Yusuf Akçura'nın Üç Tarz-ı Siyaset makalesinin temel sorusudur. Akçura, dönemin çözüm arayışları içinden Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülüğü seçerek bu üç programı aynı karşılaştırma düzenine yerleştirir. Her akımın tarihsel gelişimini, hitap ettiği topluluğu ve devlet açısından sağlayabileceği yararları inceler. Amaç, soyut bir kimlik tercihi bildirmekten çok farklı siyasetlerin mevcut koşullarda ne ölçüde uygulanabilir olduğunu tartmaktır.

Osmanlıcılık ortak vatandaşlıkla imparatorluğun bütün unsurlarını bir arada tutmaya, İslamcılık dinî aidiyeti siyasal dayanışmaya çevirmeye, Türkçülük ise dil ve ulus temelinde yeni bir birlik kurmaya yönelir. Akçura bu seçeneklerin güçlerini sıralarken her birinin karşılaşacağı iç ve dış engelleri de hesaba katar. Bu karşılaştırmalı yöntem, makaleyi bir slogan metninden ayırır ve Osmanlı'nın son dönemindeki düşünce ayrışmalarını belirginleştirir. Üç Tarz-ı Siyaset, devletin geleceği üzerine yürütülen tartışmayı üç açık model üzerinden kuran; Türk siyasal düşüncesinde ulus, din ve imparatorluk ilişkisini sistemli biçimde ele alan kısa fakat etkili bir incelemedir.