Türk Medeniyeti Tarihi

Türk Medeniyeti Tarihi, Ziya Gökalp'in düşünür kimliğini tarih ve toplum araştırmasıyla birleştirdiği bilimsel bir çalışmadır. Gökalp Türk medeniyetinin gelişimini daha geniş bir bütün hâlinde yazmayı planlamış, ancak ömrü eserin yalnız İslamiyet'ten önceki döneme ayrılan kısmını tamamlamaya yetmiştir. Bu nedenle kitap, bütün Türk tarihini kapsadığı iddiasını taşımaz; günümüze ulaşan yapısıyla erken dönem inançlarını, düşünme biçimlerini, devlet düzenini, aileyi ve ekonomik hayatı ortak bir yöntem içinde incelemeye yönelir.

Teorik başlangıcın ardından beş kitap gelir. İlk bölüm eski Türk dinini, ikincisi muakale adıyla mantık ve düşünme biçimlerini, üçüncüsü devlet düzenini inceler; son iki bölüm aile kurumuna ve iktisadi hayata ayrılır. Bu düzen, medeniyeti siyasi olayların kronolojisine indirgemeden kurumlar, zihniyet ve gündelik yaşam arasındaki ilişkilerle ele alır. Gökalp'in kullandığı bazı bilgiler sonraki araştırmalarla yenilenmiş olsa da kavramları sınıflandırma ve farklı toplumsal alanları birlikte değerlendirme çabası eserin tarihsel önemini korur. Türk Medeniyeti Tarihi, erken Türk toplumuna dair bir araştırma olmasının yanında Türkiye'de sosyoloji ve kültür tarihi yöntemlerinin gelişimini gösteren öncü bir metindir. Okur, kitabın tamamlanmış bölümlerini ve yarım kalan genel tasarısını açıkça ayırt ederek değerlendirebilir.