Rubâîler

Ömer Hayyam'ın dört dizelik şiirleri, insanın dünyadaki yerini kesin cevaplardan çok açık sorularla araştırır. Rubâîler'de varoluş, Tanrı, aklın sınırları, devlet ve toplumsal düzen gibi geniş konular kısa fakat yoğun bir biçimde ele alınır. Hayyam, kendi çağının kabullerini değişmez kurallar saymak yerine her düşünceyi kişisel muhakemenin sınavından geçirir. Bu tavır, şiirlerde dogmatik bir öğretiden ziyade kuşkuya, düşünsel özgürlüğe ve hayatın geçiciliğini kavrama çabasına dayanan hareketli bir ses oluşturur.

Rubai biçiminin sıkılığı, kapsamlı felsefi meseleleri birkaç dizede karşı karşıya getirmesine imkân verir. Bir dörtlük inanç ile sorgulamayı yan yana getirirken bir başkası bireyin toplumsal kurallarla ilişkisini tartışmaya açabilir. Şiirlerin tarihsel zemini, felsefe ve bilimin canlı olduğu Selçuklu dönemi düşünce ortamıdır; fakat sorular belirli bir döneme kapanmaz. Hayyam'ın doğrudan ve sınır tanımayan akıl yürütmesi, okurun hazır hükümleri yeniden gözden geçirmesini sağlar. Rubâîler, tek çizgili bir felsefe kitabından çok yaşam, bilgi ve özgürlük üzerine birbirini tamamlayan şiirsel düşünce parçalarından oluşan bir koleksiyondur. Bu yoğunluk, her rubaiyi bağımsız bir düşünme alanına dönüştürür.