Rameau'nun Yeğeni

Rameau'nun Yeğeni, ahlâk ve eğitim üzerine fikirleri soyut bir ders düzeninde sunmak yerine karşılıklı konuşmanın gerilimine bırakır. Denis Diderot, birbirini sınayan sesler aracılığıyla kişinin toplumdaki yerini, çıkarla erdem arasındaki çatışmayı ve davranışların hangi eğitim anlayışıyla biçimlendiğini tartışır. Diyalog biçimi, savların hemen karşılık bulmasını ve çelişkilerin görünür kalmasını sağlar.

Eleştiri yalnız bireysel ahlâkla sınırlı değildir. Dönemin ilişkileri, sanat çevresi ve beğeni ölçütleri de konuşmanın hedefindedir. Diderot, toplumsal konum ile sanat yargısının birbirini nasıl etkilediğini araştırırken mizah ve kışkırtıcı karşı çıkışlardan yararlanır. Bir düşüncenin doğruluğu, konuşmacının karakterinden ve çıkarlarından bağımsız görünmez.

Yazarın ölümünden sonra 1821'de yayımlanan yapıt, Aydınlanma düşüncesinin kendisini de eleştiriye açık tutan yönünü gösterir. Kuram, günlük davranış ve sanat ortamı aynı konuşma içinde birbirine temas eder.

Felsefi diyalog, hiciv ve kültür eleştirisiyle ilgilenen okur, Diderot'nun fikirleri karakter çatışmasına dönüştüren canlı üslubunu izler. Kısa hacmine rağmen eser, ahlâkın toplumsal koşullarla, eğitimin ise kişinin değer ve davranışlarıyla kurduğu ilişkiyi çok katmanlı biçimde sorgular.