Felâtun Bey ile Râkım Efendi

On dokuzuncu yüzyıl İstanbul'unda yaşayan Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Batılılaşmayı birbirine karşıt biçimlerde anlayan iki genç adamdır. Ahmet Mithat'ın Felâtun Bey ile Râkım Efendi romanında Felâtun, Doğu ve Batı kültürlerini derinlemesine öğrenmeden seçkin görünmeye çalışan savurgan ve şımarık bir tiptir. Râkım ise çalışarak geçinen, tutumlu davranan ve iki kültürün bilgisini kendi hayatında dengelemeye uğraşan bir karakter olarak onun karşısına çıkar. Paralel ilerleyen hayatları, aynı toplumsal değişimin farklı sonuçlarını gösterir.

Romanın komik ve düşündürücü olayları, kıyafet ya da yabancı alışkanlık edinmenin tek başına çağdaşlaşma anlamına gelmediğini vurgular. Felâtun'un gösterişe dayalı seçimleri ekonomik ve ahlaki sorunlar üretirken Râkım'ın öğrenmeye, emeğe ve ölçülülüğe verdiği önem başka bir modernleşme modeli sunar. Ahmet Mithat, karakterler arasındaki karşıtlığı belirginleştirmek için anlatıcı yorumunu ve abartıyı bilinçli biçimde kullanır. Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Tanzimat döneminin Doğu-Batı tartışmasını soyut kavramlarla bırakmayıp gündelik yaşam, çalışma ve tüketim alışkanlıkları üzerinden sahneleyen; yanlış taklidi karakter karşıtlığıyla eleştirir. Karşılaştırma, okura iki hayat düzenini yan yana tartma imkânı verir.