Felatun Bey ile Rakım Efendi

Ahmet Mithat Efendi, Felatun Bey ile Rakım Efendi romanında aynı İstanbul çevresinde yaşayan iki genç erkeği karşı karşıya getirir. Felatun Bey, ailesinden kalan imkânları gösterişli kıyafetlere, eğlenceye ve yüzeysel bir Batılılık görüntüsüne harcar. Rakım Efendi ise küçük yaşta karşılaştığı güçlükleri çalışarak aşmış, dil öğrenmiş ve geçimini farklı işlerle sağlamıştır. İki karakterin para, eğitim ve insan ilişkileri konusundaki seçimleri, romanın temel karşılaştırmasını oluşturur.

Rakım'ın Canan'ın eğitimiyle ilgilenmesi ve İngiliz bir ailenin kızlarına ders vermesi, onun kültürler arasında daha ölçülü bir bağ kurmasını sağlar. Felatun'un borçları ve savruk kararları ise sahip olduğu ayrıcalıkları giderek tüketir. Anlatıcı olaylara sık sık yorumla katılır; mizahı, okurla konuşan canlı bir üslupla toplumsal eleştiriye dönüştürür. Roman, Doğu ile Batı arasında basit bir üstünlük sıralaması kurmaktan çok taklit ile öğrenme, gösteriş ile emek arasındaki farkı öne çıkarır. Felatun Bey ile Rakım Efendi, Tanzimat dönemindeki modernleşme arayışını gündelik hayat, eğitim ve ekonomik sorumluluk üzerinden tartışan; iki zıt karakterin gelişimini izleyen toplumsal bir romandır.