Kitaplığını Düzenlemenin 8 Akıllı Yolu

Raflar taşmış, kitaplar yatay yatay üst üste binmiş, bir kısmı yerde küçük kuleler oluşturmuş. Aradığın kitabı bulmak on dakikanı alıyor, hatta geçen ay bir kitabı ikinci kez satın aldığını fark ettin. Tanıdık bir manzaraysa, kitaplığın aslında sana usulca bir şey söylüyor. Biraz düzene ihtiyacı var ve bu düzen, göründüğünden çok daha keyifli bir işe dönüşebilir. Çünkü kitaplığını düzenlemek, aslında okuma geçmişinle ve gelecekteki niyetlerinle baş başa kalmak demektir; her kitabı elden geçirirken küçük hatıralar, unutulmuş hevesler ve yeni okuma fikirleri kendiliğinden geri gelir.

Kitaplığı düzenlemek yalnızca estetik ya da titizlik meselesi değil. Neyin elinin altında olduğunu net bilmek, hem gereksiz tekrar alımların önüne geçer hem de bir sonraki kitabını seçmeni belirgin biçimde kolaylaştırır. Dağınık bir rafta gözün yorulur ve çoğu zaman en kolay ulaştığın şeye, yani yine telefonuna uzanırsın. İyi kurulmuş bir düzen ise seni sessizce okumaya çağıran görünmez bir davete dönüşür. Seçenekler ne kadar dağınık ve fazlaysa karar vermek o kadar yorucu olur; düzen, işte bu 'ne okusam' yorgunluğunu azaltarak seni doğrudan kitaba yaklaştırır. Kısacası düzenli raf, daha çok okumanın en sinsi ve en zahmetsiz yollarından biridir.

Önce Ayıkla: Her Kitabı Ömür Boyu Tutmak Zorunda Değilsin

Düzenlemeye raf dizmekle değil, ayıklamayla başlanır. Elindeki her kitabı tek tek eline al ve kendine dürüstçe sor: bunu yeniden okur ya da bir başvuru kaynağı olarak kullanır mıyım? Cevap net bir 'hayır'sa, o kitabı bir arkadaşına vermek, bağışlamak ya da bir kitap dolabına bırakmak hem sana yer açar hem de kitabı yeni bir okurla buluşturur. Ayıklamak ilk bakışta kolay değildir; çünkü her kitap bir dönemin, bir hevesin ya da bir hediyenin hatırasını taşır ve onları elden çıkarmak biraz vicdan azabı yaratır. Ama unutma: bir kitabı sevmen, onu ömür boyu rafında tutman gerektiği anlamına gelmez; hikâye zaten sende kaldı. Amaç kütüphaneni küçültmek değil; onu gerçekten sevdiğin, seni yansıtan ve yeniden dönmek isteyeceğin kitaplardan oluşan yaşayan bir yere çevirmektir.

8 Akıllı Düzenleme Yöntemi

Tek bir doğru sistem yok; önemli olan senin zihnine ve mekânına uyanı bulmak. Aşağıdaki yöntemleri okurken hangisi 'işte bu, ben zaten böyle düşünüyorum' dedirtiyorsa ondan başla, dilersen birkaçını birleştir:

• Türe göre diz: Roman, öykü, şiir ve kurgu dışını ayrı raflarda tut; ne istediğini bildiğinde aradığını saniyeler içinde bulur, ruh hâline göre doğrudan ilgili rafa yönelirsin.
• Yazara göre grupla: Aynı yazarın kitaplarını yan yana koymak külliyat hissi verir ve koleksiyonundaki eksikleri, henüz okumadığın kitapları bir bakışta görünür kılar.
• Renge göre yerleştir: Görsel olarak huzur veren bu yöntem, kapak rengini hatırlayanlar için pratiktir; ama çok kalabalık kütüphanelerde aramayı zorlaştırabileceğini de unutma.
• Okunanlar ve okunacaklar diye ayır: En işlevsel sistemlerden biri; her akşam gözün doğrudan 'sıradaki kitap' rafına gider ve ne okuyacağına dakikalarca kafa yormazsın.
• Boyuta göre düzenle: Uzundan kısaya sıralama rafı fiziksel olarak rahatlatır, daha derli toplu görünür ve çoğu zaman aynı rafa daha çok kitap sığmasını sağlar.
• Sık kullandığını el altına al: Başucu kitaplarını, sözlükleri ve tekrar tekrar döndüğün eserleri en kolay uzanılan rafa koy; nadiren açtıklarını üst ya da alt raflara kaldır.
• 'Bir giren bir çıkar' kuralını benimse: Yeni bir kitap aldığında bir kitabı bağışla; böylece koleksiyon kontrolden çıkmadan sağlıklı bir dengede kalır.
• Temaya göre kutula: Yaz okumaları, sınav kaynakları ya da bir proje için gereken kitapları etiketli kutularda topla; mevsimlik olanları dolaba kaldırıp rafını biraz nefes aldır.

'Okunacaklar' Rafını Gözünün Önünde Tut

Kütüphanenin en değerli bölümü çoğu zaman henüz okumadığın kitaplardan oluşan raftır; çünkü orası merakının ve gelecekteki keşiflerinin haritasıdır. Yazar Umberto Eco'nun on binlerce kitaplık kütüphanesinin büyük kısmının okunmamış olması boşuna değildi: okunmamış kitaplar bir eksiklik değil, keşfedilmeyi bekleyen bir hazinedir ve insana daha öğrenecek ne çok şey olduğunu hatırlatır. Bu bakış açısıyla, okumadığın kitaplara bakıp suçluluk duymak yerine onları bir olasılıklar bahçesi gibi görebilirsin. Bu yüzden 'okunacaklar' rafını en görünür yere koy, hatta birkaç kitabı kapağı öne bakacak şekilde küçük bir vitrin gibi diz. Her geçişte sana el sallayan bu raf, bir sonraki kitabını seçme işini neredeyse kendiliğinden halleder ve iki kitap arasındaki o boşlukları belirgin biçimde kısaltır.

Neyin Sende Olduğunu Bilmek İçin Dijital Bir Kayıt Tut

• İki kez almayı önle: Basit bir liste ya da uygulama, kitapçıda 'acaba bu bende var mıydı?' ikilemini tümüyle ortadan kaldırır ve boşa harcanan paranın önüne geçer.
• Okuma yönünü gör: Okuduklarını ve okumak istediklerini bir arada görmek, yıl içinde hangi türlere kaydığını ve nerede tıkandığını net biçimde gösterir.
• Ödünç verdiklerini takip et: Kime hangi kitabı verdiğini not almak, yıllar içinde sessizce kaybolan onca kitabın önüne geçer.
• İstek listesi tut: Aklına gelen ya da tavsiye edilen kitapları anında bir yere yaz; bu, bir sonraki alışverişini savrukluktan ve anlık heveslerden kurtarır.
• Kısa not düş: Bitirdiğin kitaba bir iki cümlelik izlenim eklemek, aylar sonra 'bunu okumuş muydum, beğenmiş miydim' karmaşasını tamamen bitirir.

“Düzenli bir kütüphane, seni bir sonraki kitabına çağıran sessiz bir haritadır.”

En zor kısım düzeni kurmak değil, onu korumaktır; çünkü hayat akıp gittikçe kitaplar yeniden birikmeye başlar. Bunu bir yük hâline getirmemenin yolu, ara sıra yapılan büyük temizlikler yerine küçük ve düzenli dokunuşlardır: her ay birkaç dakikanı ayırıp yeni gelenlere yer açman yeter. Okuduğun kitabı bitirir bitirmez ait olduğu rafa geri koymak gibi minik alışkanlıklar, dağınıklığın en baştan birikmesini engeller. Kütüphaneni canlı bir organizma gibi düşünebilirsin; ara sıra budarsan sağlıklı kalır, tümüyle kendi hâline bırakırsan çığ gibi büyür. Kütüphaneni tazelemek, boşlukları görüp yeni kitaplarla doldurmak istersen, Bookspace'te aynı türleri sevenlerin nasıl koleksiyonlar kurduğuna bakmak ilham verici bir başlangıç olabilir. Çünkü başkalarının raflarını görmek, çoğu zaman kendi bir sonraki kitabını da parmakla işaret eder.