Agatha Christie'ye Nereden Başlamalı?

İki milyarın üzerinde satılmış kitap: Guinness Rekorlar Kitabı'na göre tüm zamanların en çok satan romancısından söz ediyoruz. Agatha Christie 1920 ile 1976 arasında 66 polisiye roman ve onlarca öykü yayımladı; satış rakamlarında ondan öndeki iki isim yazar bile değil, İncil ve Shakespeare külliyatı. Böyle bir dağın neresinden tutulacağını bilmek zor görünür ama giriş kapıları bellidir.

Aşağıdaki üç kitap, Christie'nin hem en bilinen hem de birbirinden en farklı üç oyununu gösterir. Üçünü sırayla okuyan biri, geri kalan altmış küsur kitapta kendi yolunu rahatça çizer.

Agatha Christie'nin en iyi kitapları: ilk kapı Doğu Ekspresinde Cinayet

Doğu Ekspresinde Cinayet 1934'te yayımlandı ve klasik 'kapalı devre' polisiyesinin ders kitabı sayılır. İstanbul'dan kalkan tren Yugoslavya'da kar yığınına saplanır; sabah, Amerikalı yolcu Ratchett kompartımanında ölü bulunur, kapı içeriden kilitlidir ve katil hâlâ trendedir. Vagondaki her yolcu şüphelidir. Christie bu treni iyi tanıyordu: Orient Express'le defalarca seyahat etmiş, 1931'de trenin sel yüzünden mahsur kalışına bizzat tanık olmuştu. Hercule Poirot'yla tanışmak için en keyifli sahne burasıdır.

Kural yıkan klasik: Roger Ackroyd Cinayeti

Roger Ackroyd Cinayeti 1926'da çıktığında bazı eleştirmenler Christie'yi 'oyunu hile ile oynamakla' suçladı; bugün aynı kitap, Crime Writers' Association'ın 2013 oylamasında tüm zamanların en iyi polisiye romanı seçilmiş durumda. King's Abbot köyünde zengin Roger Ackroyd çalışma odasında öldürülür; olayları köy doktoru James Sheppard anlatır, kabak yetiştirmek için köye çekilmiş Poirot ise emeklilikten dönmek zorunda kalır. Çözümü burada yazamayız; şu kadarı yeter ki final, polisiye tarihini ikiye böler. İkinci kitap olarak okunmalı, çünkü türün kurallarını öğrenmeden yıkılışını izlemek yazık olur.

En karanlık deney: On Küçük Zenci

1939 tarihli On Küçük Zenci, yüz milyonu aşan satışıyla tarihin en çok satan polisiyesidir ve Christie'nin en risksiz görünen kalıbı en uca taşıdığı kitaptır. Birbirini tanımayan on kişi, esrarengiz bir ev sahibinin davetiyle Asker Adası'ndaki modern köşke gelir; duvardaki çocuk tekerlemesi, olacakların programı gibi asılıdır. Bu kez ortada dedektif yoktur; okur, şüpheli listesi hızla kısalırken yalnız bırakılır. Gerilim dozunu en yüksek Christie olarak üçüncü sıraya koyun.

Poirot mu, Miss Marple mı?

Christie'nin iki büyük dedektifi iki ayrı okuma zevkine karşılık gelir. Belçikalı mülteci Hercule Poirot 33 romanda boy gösterir; kusursuz bıyığı ve 'küçük gri hücreleri'yle akıl yürütmenin gösterişli hâlidir. Miss Jane Marple ise St. Mary Mead köyünde örgü örerken insan doğasını okur; 12 romanı vardır ve ipuçlarını laboratuvardan değil köy dedikodusundan toplar. Hızlı zekâ oyunları isteyen Poirot'dan, sinsi ve sakin gözlem isteyen Marple'dan devam etsin.

Başlarken şöyle yapın: bir uzun yolculuğa Doğu Ekspresi'ni alın, Ackroyd'u kimseye final sordurmadan iki akşamda bitirin, On Küçük Zenci'yi ise fırtınalı bir geceye denk getirin. Üçünden sonra hangi dedektife ısındıysanız onun serisini takvimli biçimde, yılda birkaç kitap diye ilerletmek en sürdürülebilir yoldur.