Zaman Zaman İçinde

Pertev Naili Boratav’ın Zaman Zaman İçinde adlı kitabı, sözlü kültürden derlenen yirmi bir tekerleme ile yirmi iki masalı bir araya getirir. Boratav’ın saha çalışmalarıyla kayda geçen metinler, anlatıcıların sesini korurken masalın kurulma biçimini de görünür kılar: tekerlemeler gündelik dünyanın sınırını gevşetir, ardından olağanüstü yolculuklar, sınavlar ve dönüşümler başlar. Kaynak listeleri ile önsöz, derlemenin yalnızca edebi bir seçki değil, anlatıların kimden ve hangi bağlamdan geldiğini gösteren bir folklor belgesi olduğunu ortaya koyar. Bu düzen, sözlü anlatının performans niteliği ile yazılı arşivin belgeleme ihtiyacını aynı kitapta buluşturur.

Kitaptaki masallar, korku ve yoksunluk gibi sert başlangıçları çoğu kez umut, dayanışma ya da yeniden kurulan bir düzenle dengeler. Bu iyimser yön, anlatıların çatışmayı ortadan kaldırdığı anlamına gelmez; haksızlık, kurnazlık ve talih değişimi masal mantığının hareket noktalarıdır. Boratav’ın düzenlemesi, tekerlemelerin ritmiyle masalların toplumsal hayal gücü arasında bir köprü kurar. Eserin değeri, anonim anlatıları tek biçime sokmadan aralarındaki ortak yapıları ve bölgesel sesleri birlikte duyurmasında belirginleşir. Derlemenin bilimsel dikkati ile masalların canlı ritmi birbirini zayıflatmadan yan yana durur.