Yilanlarin Ocu

Karataş köyündeki küçük bir toprak parçasını toplumsal bir çatışmanın merkezine yerleştiren Fakir Baykurt'un Yilanlarin Ocu (Yılanların Öcü) romanı, Kara Bayram ailesinin evinin önüne Deli Haceli için temel kazılmasıyla başlar. Köy muhtarı Hüsnü'nün yetkisini kendi çıkarına kullanması, komşuluk sınırını geçim, onur ve adalet meselesine dönüştürür. Kara Bayram temkinli davranırken annesi Irazca geri çekilmeyi reddeder; ailenin itirazı yeni ev meselesini aşarak köyde kimin sözünün geçeceğine yönelir. Baykurt gündelik işlerin, borcun ve dar yaşam alanlarının içinden büyüyen gerilimi, kişilerin kararlarını belirleyen maddi koşullarla birlikte verir.

Romanın gücü, köyü değişmez bir gelenek tablosu olarak sunmamasında belirginleşir. Yoksul ile varlıklı, köylü ile bürokrat ve eski alışkanlıklarla yeni hak arayışları arasındaki gerilim, Irazca'nın kararlı sesi çevresinde somutlaşır. Yılan ve anne imgeleri anlatının kültürel dokusunu kurarken mizah, öfke ve dayanışma birbirini dışlamaz. Yılanların Öcü, Irazca Üçlemesi'nin ilk halkası olarak aileyi aşan bir mücadele ufku açar; bireysel bir ev yeri kavgasını toprak, iktidar ve haysiyet üzerine toplumcu gerçekçi bir sorguya çevirir. Son ağırlık, çatışmanın sonucundan çok sessiz kalmayı reddeden insanların köy düzeninde açtığı kalıcı çatlakta toplanır.