Tarih Felsefesi

İnsan geçmişini hatırlar, bugünü değerlendirirken ona döner ve gelecek hakkında öngörü kurarken tarihsel birikimden yararlanır. Tarih Felsefesi, bu zorunlu ilişkinin her zaman yararlı olup olmadığını sorar. Geçmiş, insanı besleyen bir kaynak olabileceği gibi hareketini sınırlayan ağır bir yüke de dönüşebilir. Tarihi yapan öznenin aynı zamanda kendi eylemlerine dışarıdan bakmaya çalışması, tarafsızlık sorununu kaçınılmaz hâle getirir. Doğan Özlem, tarihin tekerrür mü ettiği yoksa olumlu bir sona doğru mu ilerlediği gibi temel soruları ortak bir düşünme alanında toplar.

Nietzsche'nin hatırlayan insan ile geçmişsiz yaşayan hayvan arasındaki karşılaştırması, kitabın bellek sorununa açılan kapılarından biridir. Özlem, tarih bilgisini ölü olayları biriktiren bir arşiv olarak görmek yerine bugünü yaratıcı biçimde anlamanın aracı olarak değerlendirir. Bunun için tarihsel anlatının seçtiği olguları, kurduğu nedenleri ve taşıdığı değerleri sorgulamak gerekir. Geçmişin “mezar kazıcısı” olarak kalmamak, ona eleştirel fakat üretken bir ilişkiyle yaklaşmayı gerektirir. Tarih Felsefesi, tarihsel bilginin anlamını, sınırlarını ve insanın bugünkü kararlarına sağlayabileceği imkânları sistemli sorularla araştıran bir felsefe kitabıdır.