Sultan-ı Cihan Abdülhamid Han

Bir hükümdarın mirası “Kızıl Sultan” ile “Ulu Hakan” gibi birbirine zıt tanımlar arasında kaldığında, tarihsel kişiliği sloganların ötesinde değerlendirmek güçleşir. Yavuz Bahadıroğlu, Sultan-ı Cihan Abdülhamid Han kitabında II. Abdülhamid'i bu kutuplaşmanın içinden okuyarak devletini korumaya çalışan bir yönetici portresi kurar. Anlatının merkezinde, otuz üç yıllık iktidarı boyunca karşılaştığı ihanetler, suikast girişimleri ve özgürlük talepleriyle devletin devamı arasında kurduğu ilişki vardır.

Kitap, hükümdarın açık muhalifleri kadar kendisiyle aynı değerleri paylaştığını düşünen çevrelerle de çatışmasını öne çıkarır. Hareket Ordusu'nun İstanbul'u kuşatması karşısında tahttan çekilmeyi kabul etmesi, farklı tarafların “korku” ya da “fedakârlık” olarak yorumladığı temel örneklerden biridir. Bu karşıt yorumlar, biyografik anlatıyı tek yönlü bir övgü veya suçlama çizgisinden uzaklaştırmayı amaçlayan tartışma başlıklarına dönüşür.

Bahadıroğlu'nun yaklaşımı, taraftarların ve muhaliflerin gerekçelerini yan yana getirerek Abdülhamid dönemini bugünü anlamaya yardımcı olacak bir tarih okuması olarak sunar. Sultan-ı Cihan Abdülhamid Han, kronolojik bir olay listesinden çok, zor bir dönemde devlet, hürriyet ve kişisel sorumluluk kavramlarının nasıl çatıştığını inceleyen portre niteliğindedir. Okura kesin hükmü hazır vermek yerine, bir dönemin neden hâlâ keskin biçimde farklı yorumlandığını düşünme alanı açar.