Sona Dogru - Osmanli Tarihi 3

1854 yilinda yayimlanan bu eser Fransa'nin yetistirdigi en iyi sair ve duz yazi ustalarindan birinin kaleminden cikmis olup Osmanli tarihi sâdece kronolojik olaylar, antlasma maddeleri ile dolu bir anlatimdan ziyâde bir roman gibi yazilmistir. Bir baska deyisle Osmanli-Turk tarihini tarihi bir roman gibi bir solukta okuyacaksiniz. Ayrica, yazarin cok iyi egitim almis, Fransa Disisleri Bakanligi'na kadar uzanan siyasî kariyeri dikkate alindiginda, eser icinde olaylara bagli olarak, sik sik siyasî ve felsefî yorumlarindan da yararlanacaksiniz. "Fâtih irklar nâdiren ciktiklari yerlere donerler" diyen yazar Bati Turklerinin artik son vatanlarinda kesin olarak kalacaklarini vurgulamakta, "Osmanlilarin elindeki Islâmiyet inanmak ve itaat altina almaktan baska bir sey bilmezken, Hiristiyanlik yaptigi fetihlerde eritme ve hukmetmeyi uyguluyordu" derken Osmanli futuhati ile Avrupalilarin isgâllerinde yatan temel felsefeyi de tarafsizlikla aciklamaktadir. Basta Fransizlar olmak uzere Avrupalilara hitap ederken, inancli bir Katolik olmasina ragmen tarafsizligini korumasini bilmis ve bugunlere de ders olabilecek yorumlarda bulunmustur. "Turkler dostumuzdur, Muslumanlar ise hâtiralarimizin eski dusmanlaridir." sozu gunumuzde Avrupa ile olan munasebetlerimizi ne kadar guzel aciklamaktadir! Bu arada Osmanlilarda gorulen zaaflari da gayet acik bir dille aciklamakta, hepimiz icin ibret dolu sahneleri hatirlamaktadir; meselâ "…hur dusuncenin hâkim oldugu ulkelerde sebepsiz bir kusur olan dusuncelerini saklama, keyfî yonetime sahip ulkelerde bir fazilet olmaktadir." derken, sonuclarin sebeplerini arastirmadan alinan ve cogu zaman Devleti gerilemeye iten yanlis kararlarin ve tutumlarin kokunu ne kadar dogru aciklamaktadir. Neticede, Lamartine'nin Osmanli Tarihi'ni okurken sâdece Osmanli futuhatini, Padisahlarin ve Sadrâzamlarin hikâyesini degil Bizans'tan Aksak Timur'un Orta Asya'daki saraylarina, Iran Sahlarinin Taht mucadelelerinden, Misir'daki Mehmet Ali Pasa'ya, Yanya muhafiz