Erich Fromm, İtaatsizlik Üzerine adlı deneme kitabında özgürlüğün salt seçim yapabilmek değil, gerektiğinde otoriteye “hayır” diyebilmek olduğunu savunur. Başlık denemesi, insanlık tarihindeki ilerlemeyi itaat ile itaatsizlik arasındaki gerilim üzerinden okur. Fromm’a göre kör itaat bireyin vicdanını ve aklını dışarıdaki güce teslim ederken, akla ve insani değerlere dayanan itaatsizlik kişiliğin gelişmesi için kurucu olabilir.
Kitaptaki denemeler bu ayrımı psikoloji, siyaset ve hümanist sosyalizm bağlamlarında genişletir. Kapitalist tüketim düzeni ile bürokratik totalitarizmi farklı ideolojiler taşısalar da insanı araçsallaştırmaları bakımından eleştirir. Nükleer silahlanma, kitle iletişimi ve örgütlü otorite karşısında kişinin sorumluluk alması gerektiğini vurgular; buna karşılık her başkaldırıyı kendiliğinden erdemli saymaz. Ölçüt, davranışın yaşamı, aklı ve insanın gelişme kapasitesini koruyup korumamasıdır. Denemelerin ortak çizgisi, buyruğa direnmenin dürtüsel karşı çıkıştan ayrılması ve eleştirel aklın insan dayanışmasıyla birlikte düşünülmesidir; bu nedenle bireysel cesaret toplumsal sorumluluktan koparılmaz.
Bu yaklaşım, politik direniş ile içsel bağımsızlığı buluşturur. Fromm, özgürlüğü soyut bir hak olmaktan çıkarıp vicdanın sürekli sınandığı ahlaki bir uygulama olarak konumlandırır.
Bu kitap hakkında henüz gönderi yok. Uygulamada ilk paylaşan sen ol!
Uygulamada oku
Alıntıla, işaretle, okuduklarını paylaş
