Gizli Emir

Melih Cevdet Anday’ın Gizli Emir romanı, ne zaman ve nerede geçtiği kesinleştirilmeyen karışık bir toplumda, geleceği belirleyeceğine inanılan bir emrin beklenişini anlatır. İnsanlar gündelik kararlarını erteleyerek, korkularını büyüterek ve kurtuluş sorumluluğunu görünmeyen bir güce bırakarak yaşar. Başlangıçta umut taşıyan bekleyiş, emir geciktikçe güvensizlik ve umutsuzluk üretir. Anday bu dönüşümü ağır bir karanlık yerine ince bir ironiyle işler. Söylentiler, bürokratik davranışlar ve insanların birbirine aktardığı belirsiz uyarılar, düzenin nasıl kendi korkusunu beslediğini gösterir. Romandaki zamansızlık, anlatılan baskı ve itaat ilişkilerinin tek bir döneme ya da ülkeye indirgenmesini önler. “Emir gelecek” düşüncesi, bireyin kendi iradesini kullanmak yerine dışarıdan gelecek kesin bir çözümü beklemesinin simgesine dönüşür. İnsan için kurulduğu söylenen kurumlar, insanı korumak yerine onu edilgenleştirebilir. Buna karşılık roman umudu bütünüyle reddetmez; umudun başkasından gelecek buyruğa değil, kişinin kendi sorumluluğunu üstlenmesine dayanması gerektiğini sezdirir. Gizli Emir, korku, otorite ve toplumsal bekleyişi güçlü bir alegori içinde buluşturan; kurtuluşu sürekli ertelemenin insan hayatını nasıl daralttığını sorgulayan ironik bir romandır.