Esrarname

Feridüddin Attar'ın edebî hayatının ilk ve verimli döneminde kaleme aldığı Esrarname, tasavvufî mesnevi geleneğinin etkili örneklerinden biridir. Sırlar Kitabı adıyla da anılan eser, yayımlandıktan sonra birçok Fars ve Türk şairini etkilemiş; Mevlânâ'nın çocuk yaşta edindiği bu kitaptan taşıdığı izler Mesnevî'ye yansımıştır. Attar'ın önünde ise Senâî-i Gaznevî'nin Hadîkatü'l-hakîkat'i gibi daha eski bir örnek bulunur; bazı konularda Hayyam'ın etkisi de belirgindir.

Metin, semboller ve üstü kapalı ifadelerle ilerler. Basit görünen bir kelime uzun uzun yorumlanabilirken daha çetrefilli bölümler açıklamaya direnebilir. Bu özellik, Esrarname'yi yalnız öğütlerin sıralandığı kolay bir didaktik metin olmaktan çıkarır; tasavvuf terminolojisi, şiirsel biçim ve yorum ihtiyacı birlikte çalışır. Çeviride iki bilimsel nesrin açıklamalarından yararlanılması, kapalı yerlerin anlam alanını koruma çabasını gösterir.

Türkçe aktarım, beyitleri nesir halinde paragraflara dönüştürmek yerine nazmen çevirmeyi seçer. Tasavvuf terimlerine dokunulmadan serbest vezin ve mümkün olduğunca kafiye kullanılır; amaç, şiir niteliğini korurken anlaşılır bir dil kurmaktır. Klasik Doğu şiiri, mesnevi biçimi ve tasavvufî sembolizmle ilgilenenler için eser kadar çeviri yöntemi de önemli bir okuma katmanı sunar.