Eski İstanbul (1553-1839)

Ahmet Refik'in Eski İstanbul (1553-1839) adlı çalışması, Osmanlı başkentinin yaklaşık üç yüzyıllık şehir hayatını kurumlar ve gündelik alışkanlıklar üzerinden ele alır. Saray çevresinden sokak güvenliğine, su sorunundan belediye hizmetleri ve gümrüklere kadar uzanan başlıklar, İstanbul'u anıtsal yapıların ötesinde, her gün işleyen düzenlemelerle biçimlenen bir şehir olarak gösterir. Evliya Çelebi ve Naimâ gibi tarihçilerin aktardıkları, dönemlerin sesini metne taşıyan kaynaklar arasında yer alır.

Kahve, tütün ve alkolle mücadele, devlet otoritesinin günlük yaşama ne ölçüde müdahale ettiğini ortaya koyan dikkat çekici alanlardandır. IV. Murat dönemindeki sert tütün yasaklarına ilişkin örnekler, kararların toplumsal ve insani sonuçlarını açık biçimde sergiler. Şehir yönetiminin güvenlik ve hizmet üretme çabasıyla cezalandırıcı uygulamaları aynı tarihsel çerçevede izlenebilir.

İstanbul'un Ermeni, Rum ve Yahudi cemaatleri de anlatının önemli parçalarıdır. Bu toplulukların yaşam biçimleri ve kültürel katkıları, şehrin Müslüman kimliği içindeki çoğul yapıyı tamamlar. Mimari değişimle sosyal hayatı yan yana okuyan eser, geçmişi nostaljik bir manzaraya indirgemeden başkentin nasıl yönetildiğini, dönüştüğünü ve farklı kesimlerce paylaşıldığını araştıran kapsamlı bir kent tarihi sunar. Gündelik düzenin ayrıntıları, imparatorluk tarihini padişah ve savaş merkezli anlatıların dışına taşıyarak sıradan kent sakinlerinin deneyimine yaklaştırır.