Uzak İlişkide Ortak Okumayla Bağ Kurmak

Uzak ilişkinin en yorucu yanı, çoğu insanın sandığı gibi özlem değildir; ortak bir 'şimdi'nin olmamasıdır. Aynı sofraya oturamaz, aynı filmi omuz omuza izleyemez, sokakta 'şuna bak' deyip aynı manzarayı paylaşamazsınız. Geriye çoğu zaman 'bugün ne yaptın', 'yemek yedin mi', 'yarın ne var' sorularının gitgide inceldiği, birbirini tekrar eden telefon görüşmeleri kalır. İnsan bir süre sonra sevgisizlikten değil, paylaşacak ortak bir an bulamamaktan yorulur. Görüntülü konuşmada karşılıklı susup 'e, başka' demenin o tuhaf boşluğunu yaşamışsan, tam da bundan söz ediyoruz. Konuşacak yeni bir şeyin kalmadığı o sessizlikler, mesafenin en sinsi yüküdür.

Oysa asıl sorun sevgi eksikliği değil, paylaşılan deneyim eksikliğidir. İki insanı zamanla birbirine bağlayan şey, büyük laflar değil, birlikte yaşanan sıradan anların ortak hafızasıdır; ve mesafe tam da bunu kısıtlar. İşte burada şaşırtıcı derecede işe yarayan, neredeyse hiç maliyeti olmayan ama derin bir çözüm var: aynı kitabı, aynı anda birlikte okumak. Kilometrelerce, hatta saat dilimlerince uzakta olsanız bile aynı hikâyenin içinde, aynı karakterlerle, aynı cümlelerin önünde buluşabilirsiniz. Bu yazıda iki kişilik bir uzak kitap kulübünü nasıl kuracağınızı, ne okumanız gerektiğini ve mesafenin bu okumaya nasıl gizli bir armağan sunduğunu konuşacağız.

Ortak kitap: aranızdaki 'üçüncü mekân'

İlişki üzerine düşünenler sık sık şuna dikkat çeker: sağlam bağların çoğunda, çifti besleyen bir 'üçüncü şey' vardır; birlikte baktıkları, yalnızca birbirlerine değil aynı yöne yöneldikleri ortak bir ilgi. Bir bahçe, bir müzik türü, bir dizi ya da bir kitap olabilir bu. Uzak ilişkide bu üçüncü şeyi bulmak daha da zordur, çünkü fiziksel dünyanızı paylaşamazsınız; oysa insan, sürekli birbirine bakan değil, ara sıra aynı yöne bakabilen çiftlerde daha rahat nefes alır. Bir kitap ise taşınabilir bir ortak mekândır: ikiniz de aynı sokaklarda yürür, aynı karaktere kızar, aynı finalde afallar, aynı cümlenin altını çizersiniz. Coğrafya sizi ayırsa da hikâye ikinizi aynı yerde, aynı sayfada buluşturur. O kitap zamanla yalnızca ikinizin girip çıktığı, kimsenin elinden alamayacağı özel bir odaya dönüşür.

İki kişilik uzak kitap kulübü nasıl kurulur?

İşin güzel yanı, bunun için ne özel bir uygulamaya ne de karmaşık bir plana ihtiyacınız var. Gereken tek şey, üzerinde anlaştığınız bir kitap ve birbirinizi beklemeye razı olduğunuz ortak bir ritim. Kimileri her akşam belli bir bölümü okumayı sever, kimileri hafta sonunu tercih eder; önemli olan ikinizin de bu tempoya sadık kalması, böylece kimsenin ne geride kalması ne de dayanamayıp yalnız başına çok ileri gitmesidir. Farklı okuma hızlarınız varsa bunu baştan konuşun; hızlı okuyan, yavaş olanı beklemeyi bir fedakârlık değil, oyunun tatlı bir kuralı olarak görsün. Ortak okumanın en güzel gerilimi de buradan doğar: ikiniz de aynı sürprize aynı anda varmak için sabreder, birbirinizi beklersiniz. Aşağıdaki birkaç basit alışkanlık, bu minik kulübü uzun süre canlı ve heyecanlı tutmaya yeter.

• Kitabı birlikte seçin: biri roman, biri kurmaca dışı önersin; seçim aşaması bile başlı başına keyifli bir sohbete dönüşür.
• Ortak bir tempo koyun: 'bu hafta şu bölüme kadar' gibi küçük hedefler, ikinizi de aynı sayfada tutar.
• Sesli notlar gönderin: bir bölümü bitirince aklından geçenleri kısa bir ses kaydıyla anlatmak, yazışmaktan çok daha sıcaktır; karşındaki senin sesindeki heyecanı duyar.
• Spoiler kuralı koyun: kararlaştırdığınız yeri geçmeden finali ya da bir sürprizi asla açık etmeyin; bu bekleyiş oyunu ilişkiye tatlı bir gerilim katar.
• Ayda bir 'görüntülü bölüm' yapın: bir bölümü aynı anda, görüntülü konuşurken sırayla sesli okumak, aynı odada olmanın mesafeye rağmen en yakın hâlidir.
• Aynı baskıyı edinin: mümkünse ikiniz de aynı basımı okuyun ya da e-okuyucunuzda ortak notları paylaşın; 'şu sayfadaki cümle' dediğinde tam olarak aynı yere bakabilmek, aranızdaki mesafeyi bir anda siler.

Uzaktan okumak için ne seçmeli?

Her kitap uzaktan birlikte okumaya uygun değildir. Aranızda bol bol konuşacak malzeme çıkaracak, karakterleri tartışılabilir, sürprizleri paylaşılabilir kitaplar en iyisidir. Sally Rooney'nin Normal İnsanlar'ı gibi iki insanın yıllara yayılan, inişli çıkışlı bağını anlatan romanlar, kendi ilişkiniz üzerine dolaylı ve güvenli bir sohbet açar; karakterlerin hataları üzerinden aslında kendi korkularınızı konuşursunuz. Kazuo Ishiguro'nun Beni Asla Bırakma'sı gibi sizi derinden sarsıp uzun uzun sustaracak kitaplar da tartışmaya bir türlü doyamayacağınız gecelere dönüşür. Agatha Christie'nin Ve Sonra Kimse Kalmadı'sı gibi bir polisiye ise ideal bir 'kim yaptı' oyununa dönüşür; her bölüm sonunda birbirinize şüphelilerinizi yazarsınız. İyi seçilmiş bir kitap, bir sonraki görüşmeye peşinen bir konu, bir heyecan hazırlar.

Çok ağır, çok yavaş ilerleyen ya da tek başına, kendi köşende sindirilmesi gereken yoğun kitaplardan ise bu iş için biraz kaçının; uzaktan okumanın bütün büyüsü paylaşımdadır. Bir polisiye birlikte tahmin yürütmek için, bir klasik birbirinize itiraz etmek için, hafif ve akıcı bir çağdaş roman ise temponuz düşmesin diye harikadır. En iyisi dönüşümlü seçmektir: bir kitap senin dünyandan, bir sonraki onunkinden gelsin ki ikiniz de sırayla birbirinizin rafına, birbirinizin zevkine konuk olun. Böylece ortak okuma listeniz zamanla ikinizin karışımından doğan üçüncü bir zevke dönüşür; ne tam senin ne tam onun, tam da 'sizin' bir raf. Bu raf büyüdükçe, aslında ilişkinizin de bir günlüğünü tutmuş olursunuz.

“Mesafe iki bedeni ayırabilir; ama aynı kitabın aynı cümlesinin önünde durduğunuz an, ikiniz de tam olarak aynı yerdesinizdir.”

Mesafenin gizli hediyesi: yavaş yakınlık

Uzak ilişkinin acele ettiremediği bir şey vardır: derinlik. Yan yana olan çiftler çoğu zaman günlük koşuşturmadan doğru dürüst konuşmaya vakit bulamazken, sizin elinizde bir kitabın açtığı upuzun sohbetler var. Bir karakterin kararını gece yarılarına kadar tartışmak, bir cümlenin neden ikinizi de aynı yerden yaraladığını konuşmak, farkında olmadan birbirinizin en derin katmanlarını tanımanızı sağlar. Fiziksel yakınlığın yokluğunda sözcükler ve fikirler alışılmadık bir ağırlık kazanır; birbirinizi bedeniniz üzerinden değil, düşünceleriniz üzerinden tanırsınız. Bu yüzden ortak okuma, mesafeyi bir engel olmaktan çıkarıp bir yavaşlama, bir derinleşme fırsatına çevirebilir.

Kitap bittiğinde de geriye çok kıymetli bir şey kalır: ikinizin ortak hafızası. 'Hani şu kitabı birlikte okumuştuk' cümlesi, yıllar sonra bile sizi o döneme, o gecelere, birbirinize gönderdiğiniz o telaşlı sesli notlara geri götürür. Böylece paylaşamadığınız onca 'şimdi'nin yerine, birlikte inşa ettiğiniz kalıcı bir 'biz' anısı koymuş olursunuz. Mesafe, doğru kitapla, aranızdaki boşluğu dolduran bir köprüye dönüşür; üstelik bu köprüyü siz kendi ellerinizle, sayfa sayfa örersiniz.

Nereden başlayacağınızı bilemezseniz, Bookspace ikinizin zevkini birleştirip birlikte okuyabileceğiniz kitaplar önerebilir; hatta aynı kitabı okuyan başka okurların o kitap hakkında ne konuştuğunu görmek, sizin gece yarısı sohbetlerinizi de besler. Aynı kitabı sevenlerin buluştuğu bir yerde, ilk ortak kitabınızı seçmek de, onu bitirince yenisini bulmak da kolaylaşır. Böylece uzaklık, aranızdaki en sıcak bağın bahanesine dönüşebilir.