Simyacı'ya Benzer Kitaplar

Simyacı kadar hem sevilen hem küçümsenen kitap azdır. Bir kampa göre hayat değiştiren bir rehber, öbür kampa göre duvar takvimi aforizmaları. İki taraf da bir noktada haklı: Paulo Coelho'nun 1988 tarihli bu kısa romanı felsefeyi şeker tadında verir — yutması kolay, dozu tartışmalı. Endülüslü çoban Santiago, iki kez üst üste gördüğü rüyanın peşine düşer: Mısır piramitlerinin dibinde onu bekleyen bir hazine. Yol onu Tanca'da bir kristal dükkânına, çölde bir vahada Fatma'ya götürür. Roman önce Brezilya'da sessiz kaldı, 1990'larda çevirilerle küresel bir fenomene döndü; bugün seksenden fazla dile çevrilmiş durumda.

Bu yazı, son sayfayı çevirip 'bundan bir tane daha' diyenler için. Ölçüt: kısa, alegorik, yolda geçen ve ders vermeden düşündüren kitaplar. Listede Coelho'dan ikinci bir kitap da var, çünkü bir yazarla ilişkinin en dürüst testi ikinci kitaptır.

Simyacı gibi kitaplar hangi rafta durur?

Kitapçıların isim bulmakta zorlandığı bir ara raftır bu: roman kadar kurgulu, kişisel gelişim kadar mesajlı; bizim önerimiz 'modern mesel' rafı. Ortak paydalar üç tane. Kitaplar iki yüz sayfayı geçmez; kahraman fiziksel bir yola çıkar ama asıl mesele iç hesaplaşmadır; ve her bölüm tek cümlelik bir derse damıtılabilir. Tipik aksesuarlar da bellidir: Salem kralı Melkisedek'in Santiago'ya verdiği iki taş — Urim ile Tummim — gibi nesneler simge, sahneler mesel olarak çalışır. Simyacı'nın 'Kişisel Menkıbe' fikri — herkesin gerçekleştirmek için doğduğu bir görev olduğu inancı — rafın kurucu cümlesi sayılır. Bu rafın okuru da bellidir: metroda tek durakta üç sayfa ilerlemek isteyen, altını çizdiği cümlenin fotoğrafını bir arkadaşına gönderen okur. Rafa mesafeli duranlar için bile liste işlevli: neye itiraz ettiğinizi bilmek, alkışlamak kadar öğreticidir.

Alegorik yol arkadaşları: pilot ile martı

Küçük Prens (1943), uçağı Sahra'ya düşen bir pilotun, B-612 asteroidinden gelen bir çocukla tanışmasını anlatır; Saint-Exupéry kitabı önce New York'ta, kendi suluboya resimleriyle yayımlatmıştı. Kitap bugün üç yüzden fazla dil ve lehçeye çevrildi; dünyada en çok çevrilen edebi metinler arasında sayılıyor. Tilkinin 'evcilleştirme' dersi, Simyacı'daki çöl bilgeliğinin Fransız akrabasıdır. Richard Bach'ın 1970 tarihli fablı Martı Jonathan Livingston ise uçmayı karın doyurma aracı değil, kendi başına amaç sayan ve bu yüzden sürüden kovulan bir martıyı izler; klasik baskıları Russell Munson'ın siyah beyaz uçuş fotoğraflarıyla basılır. Bach 2014'te, yıllarca çekmecesinde beklettiği dördüncü bölümü metne ekledi ve yeni baskılar bu ilaveyle çıkıyor. İkisinin de çocuk kitabı sanılması bu rafın kaderidir: kısa cümle, büyük iddia. İkisi de bir oturuşta biter; ikisi de sayfa kenarına not aldıran cinstendir.

Coelho'da kalmak isteyenlere: Veronika

Veronika Ölmek İstiyor (1998), yazarın en sağlam ikinci kapısıdır. Ljubljana'da yaşayan yirmi dört yaşındaki Veronika, bir kasım günü hap içerek hayatına son vermeye kalkışır; gözlerini Villete adlı klinikte açar ve kendisine günlerinin sayılı olduğu söylenir. Coelho'nun gençliğinde ailesi tarafından üç kez psikiyatri kliniğine yatırılması, Villete sahnelerine birebir sızmıştır. Kitap, yazarın 'Ve Yedinci Gün' üçlemesinin ikincisidir ama öncekini okumadan tek başına ayakta durur. Simyacı'nın çöl güneşinin yerini burada kapalı koğuş ışığı alır; soru ise değişmez: İnsan neyi ertelerken yaşadığını sanıyor? Çoban hikâyesinden daha karanlık, daha yetişkin bir kitap.

Beklenti ayarı bu rafın kullanım kılavuzudur: Bu kitaplardan Dostoyevski yoğunluğu beklerseniz hayal kırıklığı garanti; onları tek oturuşluk alegoriler olarak okursanız görevlerini yaparlar. Sıra önerisi: önce yaklaşık yüz sayfalık Küçük Prens, sonra Simyacı, en son Veronika. Her kitaptan aklınızda kalan tek cümleyi bir kenara yazın ve ay sonunda yeniden okuyun — hangi cümleye gerçekten inandığınız, hangisine gülümseyip geçtiğiniz de listeye dahil. Hâlâ ikna ediciyse bir sonraki Coelho'yu gönül rahatlığıyla açın. Ortak bir hız uyarısı da ekleyelim: bu kitaplar yavaş okununca değil, ara verilmeden okununca çalışır.