Bilim ve Teknik : Bilim Dergisi

Manyetizmayla Kontrol Edilen Mikrorobotlarla İlaç Dağıtımı Tedavi amacıyla kullanılan geleneksel yöntemlerin çoğu sağlıklı hücrelere ve dokulara da zarar verir. Örneğin kanserli hücreleri öldürmek için kullanılan ışın tedavisi, kanserli hücreler ile sağlıklı hücreleri ayırt edemez. Yüksek enerjili ışınlar sadece kanserli hücreleri değil ışınların gönderildiği bölgedeki sağlıklı hücreleride öldürür.Benzer biçimde antibiyotikler de sadece hastalık yapıcı bakterileri öldürmez. Örneğin sindirim sistemindeki yararlı mikroorganizmalar da antibiyotiklerden zarar görür. Mikrorobotlarla vücudun belirli bölgelerine ilaç dağıtımı üzerine yapılan bilimsel çalışmalarda önemli bir başarı elde edildi. Kalıcı mıknatıs özellik gösteren damlacıklardan üretilen mikrorobotlar geliştirildi.Mikrorobotlar hem manyetizma aracılığıyla kontrol edilerek çok çeşitli ortamlarda başarıyla hareket ettirebiliyor hem de taşıdıkları tedavi edici maddeleri Arzu edildiğinde serbest bırakmaları sağlanabiliyor.

Ahtapotlardan İlham Alan Akıllı Yüzeyler Ahtapotlar çevrelerine uyum sağlamak için derilerinin dokusunu ve rengine son derece hızlı bir biçimde değiştirerek gizlenme konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahip. Araştırmacılarda uzun süredir bu özelliği yapay malzemelere kazandırmanın yollarını arıyor.Ocak ayında Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada,renk,doku ve desen gibi özellikleri insan saçının kalınlığında daha ince bir ölçekte değiştirebilen yeni bir malzeme geliştirdi.Araştırmacılar,yarı iletken üretiminde kullanılan elektron demetiyle desen oluşturma yöntemini,suyla temas ettiğinde şişen bir polimer filmle birleştirerek yeni bir yaklaşım geliştirdi.Bu yeni malzeme hem insanlar hemde robotik sistemler için daha gelişmiş kamuflaj teknolojilerinin önünü açalbilir. Ayrıca giyilebilir teknolojilerde renk ve form değiştirebilen daha dinamik ekranların geliştirilmesinede katkı sağlayabilir. Bilim ve Teknik Şubat 2026

Gençlerde Görülen Kanserlerin Sessiz Yükselişi Son otuz yılda dünya genelinde 50 yaş altındaki bireylerde kanser vakalarının arttığı görülüyor.1990'lardan itibaren erken yaşta görülen kanserlerin oranında istikrarlı bir artış gözlemleniyor. 1990-2019 yıllarını kapsayan küresel bir analiz 50 yaş altı kanser vakalarının dünya genelinde %79 oranında arttığını bu vakalara bağlı ölümlerde ise %28'lik bir yükseliş yaşandığı gösteriyor. Kanser türlerinin obeziteyle yakından ilişkisi var.Lif bakımından yetersiz yağ ve şeker oranı yüksek beslenme biçimi bağırsakta yaşayan yararlı ve zararlı mikroorganizmalar arasındaki hassas dengeyi bozabiliyor. Bu dengenin bozulması kısa zincirli yağ asitleri gibi yararlı işlevleri olan bileşiklerin azalmasına bağışıklık sisteminin gereğinden fazla çalışmasına ve DNA onarım mekanizmalarının zayıflamasına yol açabiliyor.Tüm bu olumsuz tabloya rağmen yeni tarama ve erken teşhis yöntemleri özellikle koloniskopi ve DNA tabanlı testler sayesinde ölüm oranı düşüyor

Yapay Zeka İletişimimizi Nasıl Değiştiriyor? Geleneksel iletişim duygu,sezgi,niyet ve ortak deneyimler üzerine kuruludur,Oysa yapay zeka sezgiye,deneyime ya da toplumsal hafızaya sahip değildir, yalnızca verilerdeki örüntüleri analiz eder.İstatiksel hesaplarla çalışan yapay zekanın tarafsız sonuçlar ürettiği düşünülse de aslında eğitim verilerindeki önyargıları ve kalıpları yansıtır.Bu nedenle bir yapay zeka algoritmasının ürettiği sonuçlar,eğitildiği verileri toplayan ,işleyen ve yöneten kuruluşların tercihlerinden etkilenir. Yapay zeka gerçekten bizimle mi konuşuyor yoksa söylediklerimizi sadece yeniden şekillendirerek bize geri mi aktarıyor? Yapay zeka günümüzde tam anlamıyla özgün bir iletişim kuramasa bile bizi kendi dilimizi düşünce biçimlerimizi "yeniden duymaya" yani dışarıdan bir bakış açısıyla değerlendirmeye zorluyor. Bilim ve Teknik Şubat 2026

Gelecekte Sağlık Takibi Genetiği Değiştirilmiş Bakterilerle Mümkün Olabilir mi? İnsanların sağlık durumunu sürekli ve doğru bir şekilde takip edilmesi daha da önemli hale geldi.Vücuda yerleştirilen çeşitli sensörler (implant sensör olarakta isimlendirilir)sayesinde hastalık belirtileri daha ortaya çıkmadan sağlık sorunlarını tespit etmek mümkün olabilir.Türkiye'den bilim insanları bu zorlukları aşmak amacıyla genetiği değiştirilmiş bakteriler kullanarak yeni bir implant sensör geliştirdi.Bu sensörler vücut içinde moleküler düzeyde izleme yapabiliyor,kablosuz çalışabiliyor ve pil gerektirmiyor.Kan basıncı,vücut sıcaklığı glikoz seviyesi gibi vücuttaki fizyolojik değişkenler vücut dışından yapılan ölçümlerle belirlenebilir.Ancak bu ölçümler çoğu zaman dolaylı yollarla yapıldığı ve çevresel faktörlerden etkilendiği için sonucların hatalı olma ihtimali yüksektir.Vücut içine yerleştirilerek doğrudan ölçüm yapan implant sensörler ise kesintisiz veri sağlayabilir,dış etkenlerden az etkilenir.

Köpek Balığı Derisinden Mikrop Tutmayan Yüzeylere Yolculuk Bu derinin diğer su altı canlılarından farklı olarak bakteriler ve algler gibi mikroorganizmalara karşı dirençli olduğu görüldü.Derinin yüzeyine yakından baktıklarında yan yana dizilmiş mikro boyutta küçük dişlere benzeyen özel bir yapı gözlemlendi. Bu yapı bakterilerin ve diğer organizmaların geçişine ve yapışıp büyümesine izin vermiyordu. Peki bu durumu günlük yaşamımıza nasıl uygulayabiliriz? Hastanelerde en çok dokunulan kapı kolları, merdiven tutamakları,yatak kenarları gibi yüzeyler, köpek balığı derisinde ilham alınarak tasarlanmış materyallerle kaplanarak antibakteriyel özellik kazandırıldı. Köpek balığının özel derisi,aynı zamanda balığın sudaki hızınıda arttırır.Eğer bizde daha hızlı yüzmeye amaçlıyorsak Michael Phelps gibi dünyaca ünlü başarılı yüzücülerin kullandığı özel bir mayo markası ürünlerini köpek balığı derisinden tasarladı Bu sayede sudaki sürtünme azaltılarak yüzücünün hızını arttığı gözlemlendi.

Parmak Ucunuzdaki Ter Sağlığızı Takip Edecek Mühendisler, parmak ucu terinde bulunan glikoz, vitamin ve hatta bazı ilaçlar gibi vücuttaki hayatı kimyasalların seviyelerini izleyen elektronik bir parmak sargısı geliştirdi. İnce ve esneyebilen bir polimer malzeme üzerine basılmış çeşitli elektronik bileşenler kullanılarak geliştirilen cihaz parmak ucuna temas ettiği yere yerleştirilen ve yerdeki kimyasalları verimli bir şekilde toplayıp elektriğe dönüştüren biyoyakıt hücrelerini kullanarak çalışıyor. Bu hücreler, yerdeki kimyasalları verimli bir şekilde toplayıp elektriğe dönüştürmek üzere özel olarak tasarlanmış ter, küçük kağıt mikroakışkan kanallardan bu sensörlere doğru akarken cihaz, biyobelirteç seviyelerini analiz ediyor ve tüm bunları yaparken ihtiyaç duyduğu enerjiyi örneklediği terden alıyor. Küçük bir çip, sensörlerden gelen sinyalleri işliyor ve bluetooth aracılığıyla kablosuz olarak özel bir akıllı telefon veya dizüstü bilgisayar uygulamasına iletiyor.

Beyin, deneyimlere bağlı olarak kendini değiştirebilme kapasitesine sahiptir. Buna beyin plastisitesi adı verilir. Ne doğduğumuz gibi kalıyoruz ne de deneyimlerimiz gelip geçici. Olumsuz duyguların ya da kötü alışkanlıkların beynimizdeki etkisi hep aynı kalmaz,zamanla değişir. Olumlu davranışlar tekrarlandıkça beynimizde bu davranışlarla ilgili bağlantılar güçlenir. Olumsuz alışkanlıklarla ilgili kullanılmayan bağlantılar ise zayıflar. O zaman bilinçli kararlarımız ve deneyimlerimizle beynimizi değiştirebiliriz. Beynimiz sabit değildir. Kararlarımız ve deneyimlerimizle sürekli bir değişim halindedir.

Dengeli ve Yeterli Beslenme Tıp bilimi,sağlığın diğer tüm yönlerinde olduğu gibi vitamin ve minerallerin yeterli alımı içinde öncelikle ceşitli ve dengeli beslenmeyi tavsiye ediyor. Farklı besin guruplarından ( Sebze,meyve,süt ve süt ürünleri,et, yumurta ve kuru baklagiller, tahıllar) yeterli miktarda alınması vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin ve minerallerin doğal yolla karşılanma olasılığını arttırıyor. Aşırı işlenmiş gıdalar ( Paketli atıştırmalıklar,şekerli içecekler, hazır yemekler vb.) yüksek enerji yoğunluklarına karşın lif, vitamin ve mineral açısından yoksul olmalarıyla öne çıkıyor. Son yıllardaki geniş ölçekli gözlemsel çalışmalarbu ürünlerin düzenli tüketminin obezite,tip 2 diyabet kalp-damar hastalıkları ve ve bazı kanser türleriyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Aşırı işlenmiş gıdaların sağlıklı besinlerin yerini alması vücut için gerekli vitamin ve minerallerin alınamamasına neden oluyor.

Yutulduğunda Haber Veren Hap Bir grup mühendis yutulduğunda haber veren Hap geliştirdi. İçerisinde İlacın yanı sıra radyo dalgaları gönderebilen biyoçözür bir anten bulunan hapların, düzenli ilaç kullanması hayati önemde olan yüksek risk grubu hastalar için faydalı olması bekleniyor. Geliştirilen sistemin RF çip haricinde tüm bileşenleri sindirim sistemi tarafından parçalanıyor.400 mikrometre genişliğindeki RF çip ise sindirim boşluğu boyunca ilerliyor ve vücuttan dışarı atılıyor.