Doga Arastirmalari

Seneca, yaklasik iki bin yil once kaleme aldigi Doga Arastirmalari'nda dogayi sorgulamadan once amacini ve sinirlarini soyle aciklamisti: Hem kendisiyle hem de baskalariyla ilgili olaylari ongorup yonetebilen bir zihne sahip oldugunu dusunenler de vardir. Icinde bizim de bulundugumuz bu evrenin gayesiz oldugunu, doganin rastlantilarla ya da yaptigi seyin bilincinde olmadan hareket ettigini dusunuyorlar. Butun bunlari ogrenmeye ve nesnelere sinirlar atfetmeye ne deger biciyorsunuz? Ornegin Tanri ne kadar muktedirdir? Ilkin kendi mi maddeyi yaratti, yoksa zaten var olan bir maddeyi mi kullandi? Tasarim mi maddeden once geldi, madde mi tasarimdan? Tanri istedigi her seyi yaratabilir mi, yoksa eserinde herhangi bir bozukluk olmasa da, islenmesi zor bir maddeden yararlanan bir sanatci gibi, bircok yaratiminda isledigi madde onu yaniltabilir mi? Butun bunlari arastirmak, ogrenmek ve onlar uzerinde yogunlasmak, nicin olumlulugun sinirlarini asmak ve daha iyi bir kader yazmak anlamina gelmesin? Butun bunlarin senin ne isine yarayacagini mi soruyorsun? Bu sayede hicbir seyi degilse de en azindan her seyin Tanri olcusunde kisitli oldugunu bilmis olacagim. Belki de bu yuzden Seneca, klasik sifatini fazlasiyla hak eden Doga Arastirmalari'nda sadece doga olaylarini tasnif ederek yorumlamakla kalmadi; bunu yaparken, Aristoteles'ten veya diger Yunan doga bilimcilerinden farkli olarak, devrinin sorunlarina da degindi. Gecerli kehanet anlayislarini ve batil inanclari elestirdi. Ornegin, Zeus'un yildirim oku firlatamayacagini, cunku yildirimlarin dogal bir fenomen oldugunu soyledi. Vezuv patlamasiyla ilgili Antikcag'daki ikinci temel kaynak olma ozelligi tasiyan eserinde, depremin dogal nedenlerine iliskin farkli gorusleri aktarmakla yetinmeyerek deprem korkusunun yersizligini Stoa felsefesine gore elestirdi, hatta bu korkuya karsi tesellilerini sundu. Dogayi insandan ayirmadi ve toplumsal elestiri ve onerilerini ondan iki bin yil sonra neredeyse hâlâ ayni dertlerden muzdarip okurl