Robert Owen Sosyalizmin Öncülerinden Yasami, Eylemi, Ögretisi

27 Mayis Devrimi'nin arkasindan 1960'larda, biz genclerin kendimizde gordugumuz en onemli eksiklik, sosyalist kulturdu. Buna bakip yogun bir caba icinde olduk. Istanbul Hukuk Fakultesi'nde bir grup asistan icinde, daha gencimiz olan Rona Aybay da cesur bir karara vardi: Doktora tezi, dogrudan dogruya sosyalizm ile ilgili bir konu olmaliydi...Ve arkadasimiz, bir burs bulup Amerika'ya gitti. Bir yil sonra, bir bavul, dolu notlarla donup geldi. Oturup o hazirliktan piril piril bir tez cikardi; ardindan da catir catir savundu. O ve bizler sevindik ve ovunduk. 1970 yilinda kitaplasan tezin adi Sosyalizmin onculerinden Robert Owen. Yasami, Eylemi, ogretisi idi. Endustri Devriminin ilk once Ingiltere'de ortaya cikisinin nedenleri de vardir: Basta, sanayinin iki ana kaynagi olan komur ve demir madenleri orada olaganustu zengindi. ote yandan Ingiltere'de, Kara . Avrupa ulkelerinden once ticaret serbestligi yerlesmisti: Almanya ve Fransa'da gorulen ve sanayicilerin cabalarini felce ugratan feodalizmin kotu etkilerinden, Ingiliz sosyal sistemi kurtulmus bulunuyordu. Gelisen ekonomi basini alir gider ve sonunda, Avrupa ulkeleri arasinda en genis somurge imparatorlugunu Ingiltere kurar. Yeni bir ekonomi, yeni bir toplum yapisi ve yeni bir fikir yasami... Robert Owen iste boyle bir toplumda dunyaya gelir (1771): Bir isadami olur ve basarilar tadar. Kapitalist olarak somurur de... Ne var ki, hayat yurudukce ve gozlemleri zenginlestikce sorgulamaya baslar: Iscilerin ve ailelerinin yasam kosullan duzeltilmelidir; uretim ve verimlilik arttirilmali ve "perisan bir toplum" gercekten mutlu bir sanayi toplulugu durumuna getirilmelidir. Yetmez: Birey-cevre iliskileri degistirilmeli; yeni kusaklarini yetistirecek yeni bir egitim yaratilmali; bir de yeni bir hukumet anlayisina gitmelidir. Butun bunlarin yani sira kisi olarak durustlugu, vicdaninin sesi ve insan sevgisi onu sosyalizme goturur. Onu gerceklestirmede bir plani vardir; "kooperasyon koyleri" tasarlar. Emekci siniflara