İnsan Bencil mi?

Nevzat Evrim Önal'ın İnsan Bencil mi? adlı incelemesi, insanın doğası gereği kötü, şiddete yatkın ve çıkarcı olduğu yönündeki yaygın kabulü sorgular. Önal'a göre bu hüküm, belirli toplumsal ilişkiler içinde oluşan davranışları değişmez bir biyolojik öz gibi gösterir. Kitap bu nedenle ilk insan topluluklarından bugüne uzanan tarihsel bir çizgi kurar; bireyin hiçbir dönemde toplumdan bağımsız gelişmediğini, iş birliği kadar çatışmanın da ekonomik ve siyasal koşullarla biçimlendiğini savunur.

Yazarın tartışması yalnız gündelik bencillik örnekleriyle sınırlı değildir. Özel mülkiyet, sınıf ilişkileri ve modern bireycilik üzerinden, mevcut düzenin ürettiği rekabetin neden bütün insanlık tarihine mal edildiğini araştırır. Yuval Noah Harari ve Richard Dawkins gibi popüler anlatılara yönelttiği itirazlar, bilimin nasıl ideolojik bir insan doğası öyküsüne dönüştürülebildiği sorusuna bağlanır. Önal, dayanışmayı romantikleştirmek yerine hem bencil hem özgeci davranışların tarihsel bağlamını açıklamaya çalışır.

İnsan Bencil mi?, tarafsız bir düşünce tarihi özeti değil, Marksist konumunu açık eden polemikçi bir kitaptır. Bu açıklık eserin gücü kadar eleştiriye açık yanıdır; biyolojiye ve evrimsel açıklamalara verdiği ağırlık ayrıca tartışılabilir. Yine de kitap, eşitsizlik ve rekabetin kaçınılmaz olduğu iddiasını doğal bir gerçek saymak yerine, hangi toplumun hangi insan davranışlarını teşvik ettiğini sormaya çağırır.