Hatıralar: İttihat ve Terakki, I. Dünya Savaşı Anıları

Cemal Paşa'nın Hatıralar İttihat ve Terakki, I. Dünya Savaşı Anıları kitabı, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki siyasal ve askerî kararları doğrudan bir aktörün gözünden anlatır. Anılar, İttihat ve Terakki iktidarını pekiştiren 23 Ocak 1913 Babıâli Baskını sonrasında başlar. Yeni sadrazamın Cemal Paşa'yı başkentin güvenliğini sağlamak üzere İstanbul Muhafızı olarak görevlendirmesi, onun genel siyaset üzerindeki etkisinin başlangıcıdır.

Cemal Paşa metni 1919'da kaleme alır ve anlatısını devlet yönetiminde etkin olduğu dönemle sınırlar. Talat ve Enver Paşa ile birlikte İttihat ve Terakki'nin üç önemli isminden biri olarak aralarındaki hassas dengelere ilişkin kişisel gözlemler sunar. Bu konum, hatıratı yalnız bireysel bir yaşam öyküsü olmaktan çıkarıp yönetici kadronun karar süreçlerine dair birinci elden tanıklığa dönüştürür.

Fransızlar ve Almanlarla ittifak çabaları, nüfus mübadelesi düşüncesinin ortaya çıkışı ve Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girişi ele alınan başlıklardandır. Gazze savunması, Arap İsyanı ile Suriye ve Filistin'in işgali de Cemal Paşa'nın merkezinde bulunduğu olaylar üzerinden aktarılır. Hatırat, dönemin siyasetini kişisel hafıza, askerî sorumluluk ve iktidar ilişkileri içinde değerlendiren tarihsel bir kaynak niteliğindedir.