Sivil Toplum ve Ötesi Rausseau Hegel, Marx

Gülnur Acar Savran'ın Sivil Toplum ve Ötesi: Rousseau, Hegel, Marx kitabı, siyasal düşüncenin temel kavramlarından biri olan sivil toplumun tarihsel gelişimini inceler. Kavramın Gramsci'deki belirleyici rolü ve Avrupa komünizmi içindeki etkisi, tartışmanın yakın dönem arka planını oluşturur. Savran, bu çizginin daha eski köklerini Rousseau ile Hegel'in çalışmalarında arar.

Rousseau ve Hegel, doğa durumu ile sivil toplum arasındaki karşıtlıktan çok sivil toplum ile devlet arasındaki ilişkiye yönelir. İki düşünür de bu alana özgü ilişkilerin tarihsel olarak belirlendiği sonucuna ulaşır. Bununla birlikte, sivil toplumun bakış açısını bütünüyle aşamadıkları ve ona kökten bir eleştiri getiremedikleri ileri sürülür. Kitap, benzerliklerin yanında bu sınırları da görünür kılarak kavramın felsefi kuruluşunu karşılaştırmalı biçimde değerlendirir.

Marx'ın müdahalesi, emeği temel bir ontolojik kategori olarak öne çıkarmasıyla ayrışır. İnsan ile doğa arasındaki ilişkiyi emek aracılığıyla kavramak, toplumsal bağları tarihsellik içinde çözümlemeye imkân verir. Çalışma, sivil toplumu kendinde bir amaç olarak yüceltmek yerine onu oluşturan ilişkilerin anatomisini araştırır; devlet, emek ve tarih arasındaki bağı siyaset felsefesi açısından izlemek isteyenlere yoğun bir kuramsal çerçeve sunar.