Sakıncalı Piyade

Uğur Mumcu, Sakıncalı Piyade’de 12 Mart döneminde yaşadığı gözaltı, tutukluluk, yargılama ve askerlik deneyimlerini kara mizahın diliyle anlatır. Arandığını öğrenince kendi isteğiyle yetkililere giden Mumcu’nun önce ciddiye alınmaması, ardından kaçabileceği gerekçesiyle tutuklanması, dönemin bürokratik ve hukuki çelişkilerini daha başlangıçta görünür hale getirir.

Mamak Askerî Cezaevi’ndeki günler, ağır ceza hükümleriyle yürütülen dava ve askeri mahkeme süreci anlatının merkezindedir. Mumcu, yaşadığı baskıyı yalnız kişisel bir mağduriyet kaydı olarak kurmaz. Mümtaz Soysal, Uğur Alacakaptan ve Bülent Nuri Esen gibi isimlerin de bulunduğu ortam, 12 Mart yönetiminin sola ve muhalif düşünceye yaklaşımını daha geniş bir Türkiye tablosuna dönüştürür. Sürecin sonunda affedilmediğini, beraat ettiğini özellikle vurgular.

Kitabın ayırt edici gücü, acı veren durumları bile gülünçlükleri üzerinden gösterebilmesidir. Hapishane avlusunda buz kırdırılması, emirlerin mantığı ve “sakıncalı” sayılmanın gündelik sonuçları trajikomik bir ritim kazanır. Bu mizah, yaşananları hafifletmez; iktidarın dilindeki ve uygulamalarındaki tutarsızlığı daha belirgin kılar.

Bu tanıklık, Sakıncalı Piyade’yi Uğur Mumcu’nun yaşamından bir kesit olmanın ötesine taşıyarak ders alınmadığında tekrar eden siyasal ve hukuki pratiklerle ilişkilendirir. Kendi durumuna da mesafe koyabilen anlatıcı, mağduriyet söylemi yerine eleştirel zekâyı ve yurttaşlık sorumluluğunu öne çıkarır.