R.U.R. Rossum'un Evrensel Robotları

Uzak bir adadaki fabrika, insan emeğini üstlenmek üzere üretilen robotlarla dünyaya bolluk ve boş zaman vaat eder. Karel Čapek'in R.U.R. Rossum'un Evrensel Robotları adlı oyunu, robot sözcüğünü edebiyata kazandırırken bu işçileri mekanik araçların ötesinde insanın kendisini yeniden üretme tutkusunun sonucu olarak kurar. Yaşlı Rossum'un insan yaratma isteğiyle başlayan tasarı, sonraki kuşakların üretimi hızlandırma ve maliyeti düşürme hedefiyle büyük bir endüstriye dönüşür. Başlangıçta insanlığı zahmetten kurtarması beklenen sistem, kâr hırsı belirleyici olduğunda başka bir yöne ilerler.

Čapek, ütopya geleneğinin ada mekânını belirgin bir distopyaya çevirir. Robotların zorla çalışma ve kölelik çağrışımı taşıyan adı, teknolojik ilerlemenin ardındaki iktidar ilişkisini açık eder. İnsanların kendi benzerlerini yalnız verimlilik için üretmesi, emek, özgürlük ve ahlaki sorumluluk sorularını gündeme getirir. Oyun, makineleşmenin yarattığı manevi çoraklığı ve insan aklını sınırsız yüceltmenin tahribatını melodramatik bir bilimkurgu çatışması içinde ele alır. R.U.R. Rossum'un Evrensel Robotları, robotların mı yoksa onları sömüren insanların mı insanlıktan uzaklaştığını sorgulayan; sanayileşme, etik ve iktidar üzerine yazılmış öncü bir tiyatro eseridir.