Onlar Da İnsandı

Cengiz Dağcı'nın Onlar Da İnsandı romanı, Kırım'daki Kızıltaş köyünün sakin hayatını dışarıdan gelen siyasi ve toplumsal baskının nasıl parçaladığını izler. Bekir, ineği Macik ve köyün diğer insanları gündelik işlerinin içinde yaşarken Ivan'ın gelişi ilk bakışta merhametle karşılanan sıradan bir olaydır. Köylüler ona acır, yanlarına alır ve iş verir. Zamanla Ivan, yaklaşan daha büyük felaketin habercisi hâline gelir.

Rusların Kızıltaş'a yol yapmasıyla köyün alışkanlıkları değişmeye başlar. Yol yaklaştıkça hırsızlık artar, daha önce kilitlenmeyen kapılar kapanır ve ortak güven duygusu çözülür. Ardından kolhoz kurma girişimi gelir. Topraklarından kopmamak için direnen köylüler, devlet gücü karşısında ölüm ya da sürgünle yüz yüze kalır; boşaltılan evlere başka insanların yerleştirilmesi, köyün nüfusuyla birlikte hafızasını da dönüştürür.

Dağcı, büyük tarihsel baskıyı Bekir'in dünyasına, hayvanlara, bağlara ve gündelik güven ilişkilerine yerleştirir. Bu ölçek, Kızıltaş'ın tükenişini soyut bir siyaset anlatısından çıkarıp kaybedilen yaşam biçiminin hikâyesine dönüştürür. Merhamet, aidiyet ve yabancılaşma arasındaki gerilim, romanın adında yankılanan insanlık sorusunu son sayfaya kadar taşır.