Mendil Altında

Memduh Şevket Esendal’ın Mendil Altında adlı kitabı, gündelik hayatın küçük telaşlarını ve görünüşte önemsiz karşılaşmalarını merkezine alan hikâyelerden oluşur. Memurlar, doktorlar, yaşlılar, kadınlar, çocuklar, paşalar ve işçiler; ev, işyeri, sokak ve bekleme odası gibi sıradan mekânlarda kendi kaygılarıyla görünür. Büyük olaylara hazırlanan sıkı bir kurgu yerine konuşmalar, jestler, yanlış anlamalar ve kısa süreli krizler anlatının hareketini belirler.

Esendal’ın yalın Türkçesi kişileri açıklamak yerine davranış içinde tanıtır. Anlatıcı çoğu zaman geri çekilir; diyalog, susma biçimi veya küçük bir eşya, sınıf ilişkisini ve karakterin kendisi hakkında söyleyemediğini açığa çıkarır. Hikâyeler insanları kesin biçimde iyi ya da kötü kutuplara ayırmaz. Bencillik, iyilik, korku ve dayanışma aynı gündelik akışta yan yana durur. Keskin bir sonuç yerine açık bırakılan anlar, okurun kişileri tek bir hükme indirmeden izlemesine imkân verir. Mizah da üstünlük kuran bir alaydan çok insanların küçük savunmalarını görünür kılan ince bir tona dönüşür. Koleksiyonun etkisi, dramatik sonlardan çok hayatın devam ettiği duygusundan gelir; sıradan anlar dikkatle izlendiğinde toplumsal düzenin ayrıntılı bir portresine dönüşür.