Kutadgu Bilig

Devlet yönetiminin hangi ilkelere dayanması gerektiğini tartışan eser, siyaset ve ahlak düşüncesini dört kişileştirilmiş kavram üzerinden kurar. Hükümdar Kün Togdı adaleti, vezir Ay Toldı baht ve ikbali, vezirin oğlu Ögdülmiş akıl ve anlayışı, Odgurmış ise dünya işlerinin sonunu temsil eder. Bu kişiler arasındaki konuşmalar, yöneticinin sorumluluğunu, doğru kararın şartlarını ve insanın geçici güç karşısındaki tutumunu araştırır. Soyut ilkeler böylece bir yönetim el kitabının kuru maddeleri olmaktan çıkar, karşılıklı düşünme ve öğüt biçiminde canlanır.

Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig'de Orta Asya Türk devlet geleneğini kendi hizmet deneyimi ve gözlemleriyle birleştirir. Eflatun, Aristo, Fârâbî ve ilk Müslüman düşünürlerin yönetim fikirleri de eserin düşünsel çevresini genişletir. Adalet, talih, akıl ve kanaat arasındaki denge, hem hükümdarın hem toplumun esenliğini belirleyen temel ölçüdür. Didaktik yapı, ideal devlet arayışını insan karakteri ve ahlaki sorumlulukla birlikte ele alır. Kutadgu Bilig, Türk-İslam düşüncesinin erken döneminde siyaset, erdem ve mutluluk ilişkisini kişileştirilmiş kavramlarla açıklayan temel bir öğüt ve yönetim eseridir.