Igdir 1919: Kaca-Kac / Kirxin (Vayi Vurum)

Paperback. 13,50 / 21,00 cm. In Turkish. 200 p. 100'ncü yildönümünde igdir 14 Kasim 2020 tarihinde Igdir, Büyük Millet Meclisi sinirlarini içine katilmanin Yüzüncü Yilini kutlayacaktir. 1828-1917 yillari arasinda Çarlik Rusya'si yönetiminde olan Igdir'da, Rus askerlerinin çekilmesiyle otorite boslugu dogmus, 1917-1920 yillari arasinda iç savas yasanmistir. Igdir'in dört kadim halki Azeriler, Müslüman Kürtler, Ezidi Kürtler ve Ermeniler, karsi karsiya gelmislerdir. Bu yillarda Igdir, büyük güçlerin seyirci kaldigi bir iç savasin yasandigi tek bölgedir. Bölgeye ne Osmanli, ne Rus, ne Iran ne de Ingiliz askeri güçleri müdahale etmistir. Osmanli Ermenilerinin de Rus askerleriyle birlikte geri çekilerek Igdir'a yerlesmesiyle güç kazanan Ermeni komitacilar, ovadaki savunmasiz Kürt ve Azeri köylerine saldirmis, katliamlara neden olmuslardir. Saldirilara karsi koyamayan Azeri ahali Iran Azerbaycan'ina, Kürt asiretleri de Osmanli topragina siginmislardir. Bu zor günlere halk dilinde Kaça-Kaç (Kirxin) denmektedir. Kâbus dolu üç yil boyunca ova bosalirken daglik bölgede yasayan Kürt ve Azeri milis kuvvetleri, bölgeden ayrilmamis, Ermeni güçlerine karsi kahramanca direnmislerdir. Nihayet 1920 yilinin Kasim ayi baslarinda Bayezid Vilayetinde konuslu Kürt Hamidiye Alaylari, Karabekir Pasa'ya bagli birlikler ve Igdir'daki Kürt ve Azeri yerli milis güçleri koordinasyon içinde Igdir'i çepeçevre sarmislardir. Ezidi ve Ermeniler, bir hafta öncesinden Igdir'i bosaltilmis ve Igdir çatisma olmadan ele geçirilmistir. Maalesef sonraki yillar özellikle 1950'li yillardan itibaren Igdir'in yasadigi trajik olaylari farkli yansitan, asil mücadelenin kahramanlarini göz ardi eden kasitli ve devlet destekli kitaplar kaleme alinmis, halkin hafizasinda farkli bir algi yaratilmistir. Bu kitap, Igdir'in 1917-1920 yillari arasinda yasadiklarini belgelere dayandirarak, Igdir tarihinde yeni bir sayfa açmaktatir. Igdir, sovenist yaklasimlardan uzaklasarak, temiz bir yolda yürümelidir.