Gülme

Henri Bergson, Gülme kitabında komik olanın hangi koşullarda ortaya çıktığını ve insanın neden güldüğünü felsefi bir sorun olarak inceler. Bir şakanın, hareketin ya da görünüşün bizi güldürmesini rastlantıya bırakmaz; canlı ve değişken davranışın içine yerleşen mekanik katılığı temel bir ipucu olarak ele alır. Bir insan alışkanlıklarının tutsağı olduğunda, çevresine uyum sağlamak yerine aynı hareketi düşünmeden tekrarladığında komediye açık hâle gelir. Hayvanlara ya da nesnelere yönelen gülme de onların insana özgü bir tavrı çağrıştırmasıyla anlam kazanır.

Bergson için gülme bütünüyle kişisel bir tepki değildir. Bir topluluğun içinde doğar, ortak beklentilere dayanır ve katılaşmış davranışları düzeltmeye yarayan sosyal bir işlev üstlenir. Komik etki, acıma gibi yoğun duyguların geçici olarak geri çekilmesini ve olaya belirli bir mesafeden bakılmasını gerektirir. Bu yaklaşım, mizahı eğlencenin sınırlarının dışına taşıyarak insan ile makine, özgürlük ile alışkanlık, canlılık ile tekrar arasındaki ilişkiye bağlar. İlk kez yirminci yüzyılın başında yayımlanan Gülme, gündelik örneklerden hareketle komedinin yapısını araştıran; mizahın toplumsal hayatta neden kalıcı bir yer tuttuğunu açıklamaya çalışan yoğun ve erişilebilir bir felsefe denemesidir.