Gözün Kahverengi Suyu

Memet Baydur’un Gözün Kahverengi Suyu adlı kitabı, yirmi yıllık bir döneme yayılan öyküleri ortak bir eleştirel enerji etrafında bir araya getirir. İroni ve mizah, gösteriş meraklısı zenginleri, kendini beğenmiş burjuvaları, kibirli aydınları ve özellikle zulmü hedef alan anlatıların temel araçlarıdır. Baydur’un dünyasında uyumsuz nesneler, imgeler ve atmosferler beklenmedik biçimde yan yana gelir; bu kaotik yapı, sözcük ve cümle düzeyindeki bilinçli oyunlarla düzen kazanır. Öyküler doğrudan okura seslenebilir, anlatıcıyı veya bakış açısını aniden değiştirebilir, cansız varlıklara söz verip insanları nesneleştirebilir. Bu hareketlilik, kitabın siyasal eleştirisini kuru bir bildiriye dönüşmekten korur. Klasik anlatım olanakları modernist, fantastik ve postmodern tekniklerle kesişirken, yazarın sansüre ve yasaklamaya karşı duran sanat anlayışı da belirginleşir. Gözün Kahverengi Suyu, biçimsel deneyi toplumsal gözlemden ayırmayan bir öykü toplamıdır. Okuma deneyimindeki oyun duygusu, eleştirinin ciddiyetini azaltmaz; tersine, yerleşik davranışları ve güç ilişkilerini daha çarpıcı biçimde açığa çıkarır. Baydur’un anlatımındaki hız ve sürpriz, öyküler arasında ortak bir ses kurarken her metnin bağımsız tonunu da korur.