Geçmiş Zaman Fıkraları

Abdülhak Şinasi Hisar, Geçmiş Zaman Fıkraları'nda çocukluğunda ve gençliğinde gördüğü ya da çevresinden duyduğu tarih parçalarını kısa anlatılar halinde toplar. Kitap roman veya klasik hikâye derlemesi olmaktan çok, sanatçı bakışıyla kurulmuş bir tarih antolojisi niteliğindedir. Sultan Selim'den Meşrutiyet çağına uzanan kişiler ve olaylar, birkaç satırlık fıkraların yoğun ışığında yeniden canlanır.

Yaygın biçimde bilinen anekdotlar bile Hisar'ın seçimi ve üslubuyla yeni bir tat kazanır. Yazar olayların büyüklüğünden önce ayrıntılarına, insanların tavırlarına ve eski hayatın gündelik inceliklerine dikkat eder. Kısa form, bir devri ansiklopedik bilgiyle kuşatmak yerine tek bir jest, söz veya davranış üzerinden sezdirir. Çelebi bir İstanbul efendisinin titizliği ve nezaketi, anlatıların ortak sesini oluşturur.

Bu yaklaşım geçmişi kusursuz bir nostalji tablosuna dönüştürmez; artık görülmeyen hayat biçimlerinin kokusunu ve havasını küçük sahnelerle taşır. Tarihsel kişi, resmî portresinden sıyrılıp insani bir çehre kazanır. Hisar'ın “üçüncü gözü” diye nitelenen gözlem gücü, okurun bildiğini sandığı hikâyelere yeniden bakmasını sağlayan zarif ve özgün bir hafıza kitabı ortaya çıkarır.