Ferdydurke

Otuz yaşındaki yazar Józio, eski öğretmeni Pimko'nun müdahalesiyle yeniden okul sırasına ve on yedi yaşındaki bir öğrencinin konumuna sürüklenir. Witold Gombrowicz'in Ferdydurke romanında bu akıl dışı geriye dönüş, yetişkinliğin sağlam bir kimlik değil, başkalarının bakışlarıyla sürdürülen bir rol olduğunu sınamak için kullanılır. Okulun disiplininden modern bir ailenin evine, oradan taşradaki bir malikâneye uzanan bölümlerde Józio her çevrenin kendisine farklı bir yüz ve davranış kalıbı dayattığını görür.

Gombrowicz olay örgüsünü grotesk sahneler, felsefi ara bölümler ve dil oyunlarıyla parçalar. Öğretmenlerin öğrencileri olgunlaştırma çabası yeni bir çocukluk üretirken gençlerin başkaldırısı da hazır bir poza dönüşebilir. Aile, sınıf ve kültür çevreleri bireyi tanımlamak için kendi biçimlerini kurar; bu biçimlerden kaçma girişimi çoğu kez başka bir maskeyle sonuçlanır. Józio'nun yaşadığı utanç, romanın komik enerjisini düşünsel bir huzursuzluğa bağlar. Ferdydurke, olgunluk ve özgünlük ideallerine kuşkuyla yaklaşan deneysel bir romandır. İnsanların birbirini sürekli biçimlendirdiği bir dünyada sahici bir benliğin mümkün olup olmadığını sorarken eğitim, modernlik ve toplumsal hiyerarşiyle keskin bir mizah üzerinden hesaplaşır.