Bostan

Şeyh Sadi-i Şirazi'nin Bostan'ı, ahlaki terbiye, tevazu, mertlik, adalet, ihsan, rica, kanaat, şükür ve tövbe gibi konuları işleyen on bölümden oluşur. Mesnevi biçiminde yazılan eserin beyit sayısı dört bini aşar. Bu geniş yapı, farklı meseleleri aynı ahlaki ve öğretici yönelim içinde bir araya getirir. Her bölüm, davranış ile sonuç arasındaki ilişkiyi ayrı bir konu çevresinde düşünmeye açar.

Konuşmalar belirgin biçimde didaktiktir. Hikâyeler bir sonuca doğru ilerler; sonuç ortaya çıktığında telkin ve nasihat zinciri başlar. Sadi, çeşitli kaynaklardan aldığı anlatılara kendi seyahatlerini, hatıralarını ve dinlediklerini ekler. Hikâyeler ile menkıbeler, soyut ilkeleri örnekleyen ve hatırlanabilir hale getiren bir anlatım düzeni kurar. Öğüt, anlatının dışında kalan bir ek değil, hikâyenin ulaştığı sonuçtur.

Bu öğretici yaklaşım yalnızca bireysel davranışlarla sınırlı değildir. Bostan'da hükümdarlar övülmekten çok hakka, adalete ve doğruluğa çağrılır. Ahlak, kişisel erdem kadar yönetim ve sorumluluk meselesi olarak da değerlendirilir. Üzerine çok sayıda şerh yazılmış olması, eserin öğretici yapısının ve yorumlanmaya açık düşünsel birikiminin uzun süreli etkisini yansıtır.