Bir Darbenin Anatomisi

Yılmaz Öztuna, Bir Darbenin Anatomisi'nde 1876 askerî darbesini Osmanlı siyasal tarihinin belirleyici kırılmalarından biri olarak inceler. Çalışmanın merkezinde Sultan Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve ardından gelen ölümü vardır. Öztuna, bu iki gelişmeyi tek başına aktarmak yerine darbenin hazırlanışını, iktidar çevresindeki gerilimi ve olayların nasıl yorumlandığını aynı tarihsel çerçevede ele alır. Olay çevresinde oluşan farklı anlatılar da bu karşılaştırmalı bakışın parçası olur ve incelemeyi derinleştirir.

İncelemenin ayırt edici yanı, dönemin tanıklarının ifadelerine geniş yer vermesidir. Böyle bir yöntem, resmî kararlarla kişisel anlatılar arasındaki farkları görmeye ve darbe sonrasında oluşan tartışmaları kendi bağlamı içinde değerlendirmeye imkân tanır. Yazarın ayrıntıya dayalı yaklaşımı, Sultan Abdülaziz'in son günlerini yalnızca trajik bir biyografi bölümü olmaktan çıkarıp devlet düzenindeki güç mücadelesinin parçası hâline getirir.

Çalışma ayrıca 1876 müdahalesini daha sonraki imparatorluk ve Cumhuriyet dönemi askerî darbeleri için önemli bir örnek olarak konumlandırır. Bu bakış, okura tek bir olayın ötesinde müdahale geleneğinin tarihsel köklerini ve siyasal hafızadaki yerini düşünme alanı açar.