Bin Yıllık Hesaplaşma: Lozan

Ali Güler, Bin Yıllık Hesaplaşma Lozan'da antlaşmayı yalnızca Birinci Dünya Savaşı'nı kapatan diplomatik bir metin olarak değerlendirmez. Kitabın temel tezi, Lozan görüşmelerinin Türklerin Batı'yla uzun tarihsel karşılaşmasının ve “Şark Meselesi” adı verilen siyasetin önemli bir hesaplaşma anı olduğudur. Yazar, Sevr dayatmasının Millî Mücadele sayesinde reddedilmesini bu çerçevenin başlangıç noktası sayar.

Eser, konferans tutanaklarındaki tartışmaları bağımsızlık, egemenlik ve Misak-ı Millî hedefleri açısından yorumlar. Güler'e göre Lozan, Anadolu'da kurulacak yeni devletin tam bağımsız, üniter ve laik demokratik cumhuriyet niteliğini uluslararası düzeyde tescil eden bir aşamadır. Bu yaklaşım antlaşmanın kazanımlarını anlatırken sonuçlandırılamayan başlıkları da göz ardı etmez.

Boğazlar ve Hatay meselelerinin daha sonraki dönemde Türkiye lehine çözülmesi, kitapta Lozan sonrasındaki diplomatik sürekliliğin örnekleri olarak yer alır. Musul ise tamamlanmamış hedeflerin simgesidir. Bin Yıllık Hesaplaşma Lozan, antlaşmayı maddeler toplamı olmaktan çıkarıp tarihsel hafıza, millî egemenlik ve dış politika ekseninde tartışan tezli bir yakın tarih incelemesi sunar. Bu yönüyle kitap, Lozan'ın hem sonuçlarını hem sonraki kuşaklara bıraktığı tartışmaları birlikte değerlendirmeyi amaçlar.