Alaycı Kuş

Walter Tevis’in Alaycı Kuş romanı, okuma becerisini ve tarih bilincini yitirmiş bir gelecekte insanlığın yavaşça sönüşünü anlatır. İnsanlar uyuşturucular, ekranlar ve katı yalnızlık kurallarıyla düşünmekten uzak tutulurken nüfus azalır; gelişmiş android Spofforth ise ölmek istemesine rağmen kendi programının buyruğundan kurtulamaz. Eski filmleri çözerek okumayı yeniden öğrenen Paul Bentley ile toplumun kurallarına kuşkuyla yaklaşan Mary Lou, sözcüklerin bilginin yanında hafıza, yakınlık ve direnme imkânı taşıdığını keşfeder. Onların ilişkisi, Spofforth’un ölüm arzusu ile uygarlığın yeniden başlama ihtimalini karşı karşıya getirir.

Tevis distopyayı büyük bir felaketten çok, becerilerin gönüllü olarak devredildiği uzun bir uyuşma süreci üzerinden kurar. Okumak burada nostaljik bir kültür işaretinin ötesinde, insanın kendi deneyimini adlandırması ve başkasının zihnine ulaşmasıdır. Alaycı Kuş, makinelerin insanlığı zorla ele geçirdiği basit bir gelecek tasarlamaz; insanların zahmetsizlik uğruna özerklikten vazgeçmesini ve bu düzenin makinelere de acı vermesini gösterir. Umut, kaybolmuş geçmişin aynen geri dönmesinde değil, öğrenme ve bağ kurma yeteneğinin yeniden seçilebilmesinde belirir. Paul’ün sözcükleri yeniden kurması, Mary Lou’nun itaatsizliği ve Spofforth’un programına sıkışması aynı soruyu farklı yönlerden büyütür: düşünme yetisi devredildiğinde özgürlük de sürdürülebilir mi?