12 Mart İhtilalin Pençesinde Demokrasi

Mehmet Ali Birand, 12 Mart İhtilalin Pençesinde Demokrasi kitabında Türkiye’nin 1960 darbesinden 12 Mart muhtırasına uzanan on iki sancılı yılını siyasal kırılmalar üzerinden anlatır. Dönem, sokaklardan önce tankların, ardından öğrenci hareketlerinin, işçilerin, sağ ve sol grupların geçtiği sürekli bir gerilim alanıdır. Adnan Menderes’in idamı ile açılan süreçte Cemal Gürsel’in cumhurbaşkanlığı, İsmet İnönü’nün koalisyon hükümetleri ve Talat Aydemir’in iki darbe girişimi izlenir. Süleyman Demirel’in siyaset sahnesine çıkışı, Cevdet Sunay’ın Köşk’e gelişi ve 1968 öğrenci hareketi, demokrasi ile askerî müdahale arasındaki baskıyı artırır. Darbe hesapları, iktidar mücadeleleri ve muhtıra; işkence, mahkeme ve idamlarla insanların hayatına doğrudan yansır. 12 Mart İhtilalin Pençesinde Demokrasi, dönemi birbirinden kopuk olaylarla değil, üç darağacının gölgesinde başlayıp yine darağaçlarıyla kapanan bir siyasal süreklilik içinde değerlendirir. Birand, geçmişteki müdahaleleri bugünün demokrasisini anlamak için okunması gereken bir deneyim olarak sunar. Kitabın belgesel yaklaşımı, aktörleri ve dönüm noktalarını kronolojik bir anlatıda bir araya getirerek Türkiye’nin neden uzun süre ihtilal korkusuyla yaşadığını gösterir.