Yılda 50 Kitap Okumanın Gerçekçi Yolu

Yılda elli kitap okuduğunu söyleyen biriyle karşılaştığında ilk hissettiğin şey çoğu zaman hafif bir inançsızlıkla karışık kıskançlıktır: Bu insanın ya sınırsız boş vakti vardır ya da bizimki gibi yorucu, sıradan bir hayatı yoktur diye düşünürsün. Oysa elli sayısının arkasında ne olağanüstü bir okuma hızı ne de bitmek bilmeyen bir boş zaman vardır. Arkasında yalnızca küçük, sıkıcı denecek kadar sıradan ve her gün sessizce tekrarlanan bir alışkanlık durur. İşin sırrı hızlı okumakta değil, düzenli okumakta; yani okumayı ara sıra hatırlanan istisnai bir keyif olmaktan çıkarıp dişini fırçalamak kadar doğal bir günlük jeste dönüştürmekte saklıdır. Tıpkı bir maratoncunun tek bir günde kırk kilometre koşarak değil, her gün azar azar koşarak hazırlanması gibi, elli kitap da tek bir kahramanlıkla değil sabırlı bir tekrarla kazanılır. Bunu bir kez içine sindirdiğinde elli rakamı ulaşılabilir, hatta biraz da mütevazı görünmeye başlar; çünkü mesele yeteneğin değil, yalnızca kurduğun sistemdir.

Bu yazının amacı seni bir okuma yarışına sokmak ya da başkalarına rakamla hava atmayı öğretmek değil; okumak bir performans sporu değildir ve olmamalıdır. Elli sayısını, okumayı hayatının kenarından tam ortasına taşıyan bir iskele gibi düşün: Ulaşılabilir olduğu için seni cesaretlendiren, ama tutturamadığın haftalarda seni suçlu hissettirmeyen esnek bir çerçeve. Hedefi doğru kurduğunda sayı sana baskı yapmaz, aksine yol boyunca sana sessizce eşlik eder ve nereye gittiğini bilmenin verdiği o sakin motivasyonu sağlar. Kimileri için bu rakam otuz, kimileri için yüz olabilir; buradaki asıl mesele sayının kendisi değil, ona giden yolda kurduğun sağlam alışkanlıktır. Aşağıda bu iskeleyi kurmanın hem matematiğini hem de günlük pratiğini adım adım konuşacağız. Amaç, yıl sonunda yalnızca bir rakamla değil, kendini artık gerçekten okuyan biri olarak görerek çıkmandır. Rakam yalnızca bir pusuladır; onu takip et ama ona tapma, çünkü asıl yolculuk sayıların değil, kitapların ve onların sana kattıklarının kendisidir.

Önce Küçük Bir Matematik

Ortalama bir roman üç yüz sayfa civarındadır; kimi Küçük Prens gibi bir çırpıda biten yüz sayfalık bir kitaptır, kimi Savaş ve Barış gibi bini aşar, ama ortalama böyledir. Elli kitap kabaca on beş bin sayfa eder ve bu sayıyı üç yüz altmış beş güne böldüğünde karşına çıkan rakam hiç de ürkütücü değildir: Günde yaklaşık kırk sayfa. Çoğu okur için kırk sayfa, otuz ila altmış dakika arasında biten sakin bir iştir; yani izlerken farkına bile varmadığın bir dizinin tek bölümünden bile kısa. Elli kitap tek bir kahramanca oturuşla değil, işte bu küçücük günlük payların bir yıl boyunca sabırla üst üste binmesiyle birikir. Bu, tıpkı bileşik faize benzer: Tek başına önemsiz görünen kırk sayfa, üç yüz altmış beş kez tekrarlandığında koca bir kütüphaneye dönüşür. Rakamı bütün ve devasa hâliyle değil, güne bölünmüş minik parçalar hâlinde düşündüğünde korkutuculuğu bir anda dağılır; çünkü zor olan hız değil, sadece sürekliliktir.

Günde kırk sayfayı bulamayacak kadar yoğun olduğunu düşünüyorsan, önce telefonunun ekran süresi raporuna dürüstçe bakmanı öneririm; çoğu telefon bu süreyi acımasız bir dürüstlükle önüne serer ve çıkan rakam insanı çoğu zaman utandırır. Çoğumuzun asıl sorunu vakit yokluğu değil, vaktin nereden nereye sızdığını hiç fark etmememizdir. Günde iki saatini sosyal medyada geçiren biri, aslında yılda yüzden fazla kitap okuyacak zamana çoktan sahiptir; o zaman kaybolmuyor, sadece görünmez bir yere akıyor. Elli kitap hedefi bu yüzden aslında bir zaman yönetimi meselesi değil, bir dikkat yönlendirme meselesidir. Aynı yarım saati sonsuza kadar aşağı kaydırmak yerine bir hikâyeye vermeyi seçmek; mesele aşağı yukarı bundan ibaret. Kimseden ek zaman dilenmene gerek yok; sadece hâlihazırda buharlaşan zamanın küçük bir kısmını nazikçe geri talep ediyorsun. Üstelik bu takas tek yönlü bir kayıp da değildir; sonu gelmeyen bir kaydırmanın ardından kendini yorgun ve huzursuz hissederken, birkaç sayfa okumak zihnini dinlendirir ve sana bir şeyi tamamlamanın o küçük, sağlam tatminini verir.

Kitabı Her Zaman Yanında Taşı

Yılda elli kitaba ulaşan insanların çoğu, filmlerdeki gibi şöminenin başında saatlerce süren kesintisiz seanslar yapmaz; onlar günün içine serpilmiş ölü zamanları ustalıkla toplayan kişilerdir. Doktor randevusunun bekleme salonu, metro yolculuğu, birini beklediğin on dakika, kahvenin demlenmesini beklediğin birkaç dakika, hatta market kuyruğu... Bunların hepsi, elinin altında bir kitap varsa, birer avuç sayfaya dönüşür ve gün sonunda şaşırtıcı bir toplama ulaşır. Bir günde bu tür beş on dakikalık boşlukların toplamı çoğu zaman yarım saati rahatça bulur. Bu yüzden fiziksel bir kitabı çantandan eksik etme ve telefonuna da bir okuma uygulaması kur ki sırada beklerken elin otomatik olarak sosyal medyaya değil, kaldığın sayfaya gitsin. Bir e-okuyucu, yüzlerce kitabı ceketinin cebinde taşımanı sağladığı için bu iş için özellikle değerlidir. Kitap görünür ve kolayca ulaşılabilir olduğunda, okumak bir irade savaşı olmaktan çıkıp neredeyse bir reflekse dönüşür; çünkü fırsat, yalnızca hazır olana görünür.

Sesli kitapları da bu denklemin dışında bırakma, çünkü onlar gözlerinin meşgul, ellerinin dolu olduğu anları bile okumaya çevirir. Yürürken, bulaşık yıkarken, ütü yaparken ya da uzun bir araba yolculuğunda Gabriel García Márquez'in Yüzyıllık Yalnızlık'ını dinlemek, onu gözlerinle okumak kadar meşrudur; hikâye kafanın içinde aynı dünyayı kurar, aynı cümleler sana aynı yerden dokunur. Kimi okur, iyi bir seslendirmenin özellikle şiirsel ya da tiyatral bir metne büsbütün yeni bir katman kattığını bile söyler. Günlük yarım saatlik bir yürüyüşe eşlik eden tek bir sesli kitap, yıl sonunda sessizce sekiz on kitaba dönüşebilir. Okumanın tek bir doğru ve saygın biçimi olduğu, gerisinin kolaycılık olduğu fikrini bıraktığında, elli sayısı bir anda çok daha insani ve erişilebilir hâle gelir. Önemli olan gözünle mi yoksa kulağınla mı okuduğun değil, hikâyenin zihninde gerçekten iz bırakıp bırakmadığıdır. Hele göz yorgunluğu yaşayan ya da uzun süre tek yerde oturamayan okurlar için sesli kitaplar, okuma hayatını büsbütün bitirmekle sürdürmek arasındaki farkı yaratabilir; formata inatla takılmak yerine hangisi o an hayatına uyuyorsa onu seç.

Bırakma Hakkını Cesaretle Kullan

Elli kitaba giden yolun en sinsi düşmanı, sıkıcı bulduğun bir kitapta sırf gurur meselesi yaptığın ya da başladığın işi bitirmen gerektiğine inandığın için inatla ilerlemektir. Sevmediğin bir kitabı yarım bırakmamak uğruna haftalarca sürüklemek, çoğu zaman insanı yalnızca o kitaptan değil, okumaktan tümden soğutur ve zorlukla kurduğun tüm ritmi bozar. Bir kitabı ne olursa olsun bitirme zorunluluğu, aslında okuldan kalma, artık bize hizmet etmeyen bir alışkanlıktır. Amerikalı kütüphaneci Nancy Pearl'ün bu konuda çok işe yarayan pratik bir kuralı var: Elli yaşın altındaysan bir kitaba elli sayfa şans ver; bu sayfaların sonunda hâlâ seni içine çekmediyse onu hiç suçluluk duymadan bir kenara koy. Yarım bıraktığın kitap bir başarısızlık değil, çoğu zaman seni gerçekten senin olan kitaba bir adım daha yaklaştıran sağlıklı ve olgun bir karardır. Dünyada bir ömre sığmayacak kadar çok iyi kitap varken, sevmediğin birine haftalar harcamak gerçek bir kayıptır; hayat, kötü kitapları görev icabı bitirmek için fazla kısa. Üstelik bir kitabı bırakmak onu tümden reddetmek de değildir; belki de sadece yanlış zamanda buluştunuz ve aynı kitap yıllar sonra sana bambaşka gelebilir. Rafına geri koyduğun bir kitap, kapanmış bir kapı değil, yalnızca ertelenmiş bir randevudur.

• Aynı anda iki kitap yürüt: biri yoğun ve düşündüren, biri hafif ve hızlı akan olsun. O günkü ruh hâline göre hangisine uzanacağını seç, böylece yorgun bir akşamda ağır kitabı bahane edip hiç okumamak yerine hafif olana kayarsın.
• Her ayın başında küçük bir okunacaklar listesi çıkar ama ona kutsal bir metin gibi bakma. Canın listede olmayan bir kitabı çekerse hiç düşünmeden ona uy, çünkü asıl amaç belli kitapları değil, okumanın kendisini sürdürmektir.
• Kalın ve yorucu bir kitabı bitirir bitirmez kendini kısa, sürükleyici bir kitapla ödüllendir. Ağır ve hafif kitapları dönüşümlü okumak, tıpkı egzersizde olduğu gibi hem isteği hem de ritmi ayakta tutmanın en kolay yoludur.
• Bitirdiğin her kitabı tarihiyle birlikte tek bir cümleyle bir yere kaydet. Listenin ay ay uzadığını gözünle görmek, devam etmek için bulabileceğin en güçlü ve en ucuz yakıttır; ilerlemeyi görmek ilerlemeyi besler.
• Kitapları yaşadığın alana cömertçe yay: başucuna, kanepenin koluna, mutfağa, çantanın gözüne birer tane bırak. Nereye baksan gözüne bir kitap ilişsin ki okumak, hatırlaman gereken bir görev değil, sürekli önünde duran kolay bir seçenek olsun.

Sayı Bir Amaç Değil, İskeledir

Elli rakamını tutturmak uğruna yüz sayfalık ince kitaplar biriktirip listeyi yapay olarak şişirmek cazip gelebilir, ama bu oyunu sonunda hep kendine karşı oynamış olursun. Amaç raftaki çeteleyi kabartmak değil, okumanın günlük hayatının kendiliğinden, düşünmeden yapılan bir parçası hâline gelmesidir. İnce bir Sait Faik öykü kitabıyla Dostoyevski'nin yüzlerce sayfalık bir romanı aynı yıllık listede huzurla yan yana durabilir; önemli olan tek tek kitapların uzunluğu değil, genel çeşitlilik ve süreklilik. Roman, deneme, şiir, anı, hatta çizgi roman; hepsi aynı listede kendine yer bulur ve bu çeşitlilik damak tadını diri tutar. Bazı haftalar hayat araya girer ve tek bir sayfa bile çeviremezsin, bazı haftalar bir kitabı iki gecede bitirirsin; yıl dediğin şey zaten bu iniş çıkışların ortalamasıdır. Kendine bu dalgalanma için baştan izin verirsen, tek bir kötü hafta yüzünden bütün yılı çöpe atmazsın; çünkü mükemmeliyetçilik, okuma alışkanlığının en sessiz katilidir.

“Elli, ulaşman gereken bir hedef değil; her gün kitaba geri dönmek için kendine verdiğin nazik bir sözdür.”

Yıl sonunda aklında kalan şey, kaç kitap okuduğundan çok o kitapların seni nereye götürdüğü, hangi cümlenin aylarca peşini bırakmadığı, hangi karakterin bir dost gibi yanında kaldığı olur. Tam da bu yüzden okuduklarını paylaşabileceğin, aynı kitapları sevenlerle karşılaşabileceğin bir yerin olması bütün yolculuğu hem kolaylaştırır hem de keyiflendirir. Bookspace'te okuma listeni tutabilir, bitirdiğin kitaplar üzerine konuşabilir ve aynı romanı senin gibi sevmiş, hatta altını senin çizdiğin yerden çizmiş insanlarla tanışabilirsin. Bir kitabı bitirdiğinde onu heyecanla anlatacak birinin olması, o kitabı âdeta iki kez okumak gibidir. Sayıyı tek başına, sessizce ve biraz da yalnız kovalamak yerine okumayı paylaşılan bir şeye dönüştürdüğünde, elliye ulaşmak bir görev olmaktan çıkar. O zaman rakam kendiliğinden gelir, çünkü artık peşinde koştuğun şey sayı değil, sohbetin ve paylaşmanın ta kendisidir.