Birlikte Sessizce Okumak: Yeni Nesil Randevu

Hayal et: bir kafenin sakin köşesinde, karşılıklı değil yan yana oturuyorsunuz. Konuşmuyorsunuz. Onun elinde bir roman var, senin elinde bambaşka biri; aranızda yalnızca kâğıt hışırtısı, kahve fincanının tıkırtısı ve tuhaf biçimde rahat bir sessizlik. Kulağa klasik bir randevu gibi gelmiyor olabilir, hatta ilk anda biraz ürkütücü bile gelebilir. Ama son yılların en çok konuşulan buluşma biçimlerinden biri tam olarak bu: birlikte, ama sessizce okumak. İki insanın birbirini eğlendirme telaşı olmadan, sadece aynı masayı ve aynı sessizliği paylaşarak vakit geçirmesi; sonra da okuduklarını birbirine anlatarak sohbete süzülmesi.

İlk bakışta çelişkili görünüyor: tanışmaya çalıştığın biriyle neden hiç konuşmayasın ki? Oysa bu sessizliğin içinde, saatlerce süren o 'ne iş yapıyorsun, nereden mezunsun, en son ne zaman ayrıldın' mülakatının asla veremeyeceği bir şey var: baskısızlık ve kendin olma izni. İyi bir buluşma karşındakini bir sınavdan geçirmek değil, onun yanında rahat edip edemediğini anlamaktır; sessiz okuma randevusu da tam bunu ölçer. Bu yazıda bu buluşma türünün nereden çıktığını, neden özellikle içine kapanık insanlar için küçük bir kurtuluş sayıldığını, nasıl kusursuz bir tane kurabileceğini ve evde nasıl bir ritüele dönüştürebileceğini konuşacağız. Belki bir sonraki teklifin, kalabalık bir bar yerine sessiz bir köşe olur.

Sessiz okuma randevusu tam olarak nedir?

Fikir aslında çok eski ama son yıllarda gerçek bir akıma dönüştü. 2012'de San Francisco'da Guinevere de la Mare ve Laura Gluhanich adlı iki kitapsever, 'Silent Book Club' yani Sessiz Kitap Kulübü'nü kurdu; sloganları da 'içedönükler için mutlu saat' oldu. Kural son derece basitti: herkes kendi kitabını getirir, bir süre hep birlikte ama sessizce okur, sonra isteyen sohbete katılır, istemeyen sadece okumanın tadını çıkarır. Ödev yok, üzerinde anlaşılmış ortak bir kitap yok, kimsenin bir şeyi kanıtlaması gerekmiyor. Bugün bu buluşmaların dünyanın onlarca ülkesinde yüzlerce şubesi var; kafeler, barlar, hatta parklar sessiz okuma geceleri düzenliyor. Aynı sakin mantık zamanla ikili randevulara da taşındı ve pek çok çift için ilk buluşmanın en rahat biçimi hâline geldi.

Bu akımın neden tam da şimdi bu kadar tuttuğunu anlamak zor değil. Günlerimiz bildirimlerle, sonu gelmeyen yazışmalarla ve sürekli 'ulaşılabilir' olma baskısıyla geçiyor; tanışma uygulamalarındaki durmak bilmeyen mesaj trafiği çoğu insanı yorup tüketiyor. Sessiz okuma randevusu tam da bu yorgunluğa bir panzehir gibi geliyor: telefonu kapatıp gerçek bir insanla aynı mekânda, sakin sakin var olmak. Performans göstermek zorunda olmadığın, hızlı ve zekice cevaplar üretmen gerekmeyen bir buluşma, kalabalıkta bağırarak tanışmaya kıyasla neredeyse bir mola gibidir. Beyin sürekli uyaran peşinde koşmaktan bir an olsun kurtulunca, karşındaki insanı da daha net görürsün. İnsanlar artık daha çok uyarılmak değil, biraz sükûnetle, kendileri gibi kalarak tanışmak istiyor.

Neden konuşmamak, konuşmaktan daha yakınlaştırıcı?

Cevap, psikologların 'paralel oyun' dediği o çocukluk hâlinde gizli. Küçük çocuklar bazen yan yana, her biri kendi oyununu oynayarak saatlerce mutlu mesut vakit geçirir; birbirleriyle tek kelime etmeden, sadece aynı alanı paylaşarak. Bu, güvenin ve rahatlığın en saf hâlidir. Yetişkinlikte de bu his hiç kaybolmaz: sevdiğin biriyle aynı odada, ayrı işler yaparak geçirdiğin o rahat sessizlik, çoğu zaman en derin yakınlık anıdır. Sessiz okuma randevusu tam da bunu sunar; birlikte olmayı, karşındakini durmadan eğlendirme zorunluluğundan sıyırarak. Birinin yanında hiçbir şey söylemeden rahat edebilmek, aslında ilişkilerin yıllar sonra ulaşmaya çalıştığı o zor noktanın ta kendisidir; sessiz okuma randevusu ise onu daha ilk günden prova ettirir.

Bu yüzden sessiz okuma randevusu özellikle içedönükler için küçük bir kurtuluştur. Klasik randevu doğası gereği dışadönüklerin sahasıdır: hızlı laf üretmeyi, boşlukları anında doldurmayı, sürekli bir enerji yaymayı ister. İçedönük biriysen bu, akşamın sonunda seni bitkin düşüren bir performansa dönüşür ve çoğu zaman gerçek 'sen' hiç sahneye çıkamadan eve dönersin. Sessizliğin bir kusur değil, planın ta kendisi olduğu bir buluşmada ise bu baskı tümüyle ortadan kalkar. Üstelik bu düzen dışadönükleri de rahatlatır; onlar da bir kez olsun sürekli sahne almak zorunda kalmadan, sadece var olmanın tadını çıkarır. İkiniz de numara yapmayı bırakıp olduğunuz gibi görünebilirsiniz; tanışmanın en dürüst zemini de zaten budur.

İyi bir sessiz okuma randevusu için

• Doğru mekânı seç: telaşsız bir kafe, bir kütüphane köşesi ya da hava güzelse bir park; müziğin bağırmadığı, kimsenin sizi acele ettirmediği bir yer olsun.
• Bir süre belirleyin: kırk dakika okuyup sonra sohbete geçmek gibi küçük bir çerçeve, 'ne zaman konuşsak acaba' gerginliğini baştan çözer.
• Kitabını özenle seç: yanına, hakkında konuşmaktan keyif alacağın, seni yansıtan bir kitap getir; çünkü mola verdiğinizde ilk soru büyük ihtimalle 'ne okuyorsun' olacak.
• Telefonları kaldırın: sessizliğin bir ekran sessizliğine dönüşmemesi için ikiniz de telefonu çantada bırakın; buluşmanın bütün sihri tam da burada.
• Küçük ritüeller ekleyin: beğendiğin bir cümlenin altını çizip molada sesli okumak ya da birlikte kahve tazelemek, sessizliği soğuk değil sıcak kılar.
• İkişer kitap götürün: biri okumak, biri değiş tokuş etmek için; ayrılırken kitapları takas edip 'bir dahaki sefere bunu konuşuruz' demek, ikinci randevuyu kendiliğinden kurar.

Sessizlik bittiğinde ortaya, zorlama hiçbir sorunun açamayacağı kadar doğal bir sohbet çıkar. 'Kitabın seni nereye getirdi', 'bu karakterden şimdiden nefret etmeye başladım', 'şu cümleyi bir dinle' derken, aslında birbirinizin zihninin içinde geziniyor olursunuz. Üstelik konuşacak bir konu icat etmek zorunda kalmazsınız; konu zaten elinizde, açık sayfada durur ve kendiliğinden akar. Ne okuduğun kadar, o kitapta neye takıldığın, hangi cümlenin altını çizdiğin, hangi karaktere kızdığın da seni ele verir. Bu geçişi yumuşatmak istiyorsan baştan küçük bir anlaşma yapabilirsiniz: kırkıncı dakikada herkes en sevdiği cümleyi diğerine okur. Bu yüzden sessiz okuma randevusunun molaları, kafede karşılıklı sıralanan o ezbere sorulardan hep daha canlı, daha içten geçer.

“Birinin yanında rahatça susabiliyorsan, aslında en zor sohbeti çoktan başarmışsın demektir.”

Evde iki kişilik bir okuma ritüeli

Bu buluşmayı illa dışarıya taşımak zorunda da değilsin. Bir ilişkinin içinde, akşamları telefonları bir kenara bırakıp aynı kanepenin iki ucunda, ayaklar birbirine değecek şekilde kendi kitaplarınızı okumak, zamanla ikinizin en sevdiği ritüele dönüşebilir. Televizyonun sürekli bir şey talep eden, dikkatinizi çekiştiren gürültüsünün aksine, birlikte okumak yormaz; tam tersine doldurur, dinlendirir. Ara sıra başını kaldırıp karşındakinin bir cümleye gülümsediğini ya da kaşlarını çattığını görmek, çoğu 'kaliteli zaman' tavsiyesinden çok daha değerlidir. İsterseniz bir 'okuma çayı' saati bile kurabilirsiniz: aynı saatte, iki fincan, iki kitap ve telefonsuz kırk beş dakika. Zaman zaman beğendiğiniz bir paragrafı sesli okumak da o sessizliğin içine küçük, sıcak anlar serpiştirir.

Yanında sessizce oturup kendi kitabını okuyacak birini bulmak ise göründüğünden kolay. Bookspace insanları neyi okuduğuna göre eşleştirdiği için, daha ilk buluşmada ikinizin de çantasında konuşacak bir kitap oluyor; aynı türü sevenleri, aynı yazara tutulanları bir araya getiriyor. İlk randevu fikri olarak 'hadi bir köşede birlikte sessizce okuyalım' demek, o kalabalık bar buluşmasından hem çok daha cesur hem de çok daha 'sizlik' bir seçim olabilir. Aynı sessizlikte rahat edebildiğiniz biriyle, konuşmaya bile gerek kalmadan anlaşırsınız. Bazen en yakınlaştıran şey, birlikte kurulan doğru sessizliktir.