Okuma Motivasyonunu Kaybettiğinde 9 Çözüm

Bir zamanlar okumaya doyamıyordun; gece yarılarına kadar 'sadece bir bölüm daha' diye kendini kandırıyor, kitabı bir türlü elinden bırakamıyordun. Şimdiyse başucundaki kitap haftalardır aynı sayfada açık duruyor ve her ona baktığında içini hafif bir suçluluk kaplıyor. Belki de aynı paragrafı üçüncü kez okuyup hâlâ tek kelimesinin aklında kalmadığını fark ediyorsun. Ya da eline kitabı alıyor, birkaç dakika sonra kendini yine telefonu kaydırırken buluyorsun. Bu his neredeyse her okurun başına gelir ve en önemlisi de geçicidir; kalıcı bir kayıp değil, geçici bir durgunluktur. Okuma isteğin ölmedi, sadece uykuya daldı ve onu uyandırmanın yolları sandığından çok daha basit.

Önce şunu netleştirelim: okuma motivasyonunu kaybetmek bir karakter zaafı ya da 'artık okumayı sevmiyorum' işareti değil. Çoğu zaman yanlış kitap, yoğun ve yorucu bir dönem ya da okumayı bir zevkten çok bir 'ödev'e çevirmiş olmandan kaynaklanır. Hayatın stresli bir döneminde zihnin uzun ve ağır metinlere direnmesi son derece doğaldır; beynin enerjisini o sırada başka yerlere ayırıyordur. İyi haber şu ki bu ateşi yeniden yakmak, sandığından çok daha kolaydır. Gereken şey büyük bir irade patlaması değil; birkaç küçük ve akıllıca ayardır. Bu ayarları yaptığında okumanın yeniden zahmetsiz bir zevke dönüştüğünü göreceksin. Aşağıda hem motivasyonun neden kaçtığını hem de onu geri getirecek dokuz somut çözümü tek tek konuşacağız.

Motivasyon Neden Kaçar?

Okuma isteğinin sönmesinin birkaç klasik sebebi var ve genelde suçlu, sandığımız yerde değil. Bunların başında sevmediğin bir kitapta inatla ısrar etmek geliyor: 'yarıda bırakmak ayıp' diye bir kitabı zorla sürüklemek, bütün okuma iştahını sessizce kurutur. İkinci büyük sebep dikkat hırsızı telefondur; her birkaç dakikada bir gelen bildirim, okumanın ihtiyaç duyduğu o derin odağı sürekli parçalar. Buna bir de gün sonundaki bitkinliği ve kendine koyduğun 'ayda beş kitap' gibi ulaşılmaz hedefleri ekle. Ulaşamadığın her hedef, motivasyonunu biraz daha aşındırır ve okumayı yavaşça bir başarısızlık alanına çevirir. Sonuçta kitap, keyif kaynağı olmaktan çıkıp başaramadığın bir göreve, hatta bir suçluluk kaynağına dönüşür. Oysa okumanın tek gerçek kuralı, onu yeniden sevilebilir kılmaktır.

İşe Yarayan 9 Küçük Çözüm

Aşağıdaki çözümlerin ortak noktası irade ya da disiplin değil; okumanın önündeki sürtünmeyi azaltmaktır. Yani seni daha çok zorlamak yerine, okumayı senin için daha kolay hâle getirmeyi hedeflerler. Hepsini birden uygulamaya çalışman gerekmez; sana en mantıklı gelen ikisini seç ve daha birkaç gün içinde etkisini kendin gör:

• Sayfa hedefini küçült: Günde 10 sayfa 'az' değil, sürdürülebilir demektir; küçük hedef her akşam kolayca tutturulur ve asıl kazandıran şey bu kesintisiz süreklilik olur.
• Yanında hep bir kitap taşı: Sıra beklerken, otobüste ya da bir randevu gecikince elin refleksle telefona değil kitaba gitsin; gün içinde biriken bu dakikalar ay sonunda şaşırtıcı bir yekûn tutar.
• Bitiremediğin kitabı gönül rahatlığıyla bırak: Zorla okumak, okuma sevgisini en hızlı öldüren şeydir; sevmediğin bir kitaptan ayrılmak bir kayıp değil, çoğu zaman bir kurtuluştur.
• Türü tamamen değiştir: Ağır bir roman seni tıkadıysa anı, deneme, polisiye ya da kısa öykü gibi bambaşka sulara geç; damak tadını değiştirmek çoğu zaman iştahı da geri getirir.
• Sesli kitaba yönel: Yürürken, araba kullanırken ya da ev işi yaparken dinle; hem göz yorgunluğunu hem de 'hiç vaktim yok' bahanesini aynı anda ortadan kaldırırsın.
• Telefonu başka odaya koy: Yirmi dakikalık kesintisiz okuma, iki saatlik dağınık okumadan çok daha doyurucu ve kalıcıdır; okumanın önündeki bir numaralı engel çoğu zaman o ekrandır.
• Okuma saatini sabitle: Her akşam aynı 15 dakikayı kitaba ayır; tekrar eden bu ritim, alışkanlığı zamanla düşünmeden yaptığın otomatik bir davranışa dönüştürür.
• Kısa kitaplarla seri yakala: Art arda iki üç ince kitap bitirmek, 'yine başardım' hissiyle özgüvenini hızla geri getirir ve seni bir sonrakine doğru iter.
• Okuduğunu paylaş: Birine anlatmak, bir alıntıyı not almak ya da kısa bir yorum yazmak kitabı zihninde canlı tutar; paylaşılan bir kitap adeta iki kez okunmuş gibi kalıcı olur.

En Önemli Kural: Kendine Kitabı Bırakma İzni Ver

Yukarıdaki dokuz maddenin içinde en çok direnç göreni muhtemelen 'bitiremediğin kitabı bırak' oldu; çünkü çoğumuz başladığı kitabı bitirme konusunda gizli bir görev duygusu taşırız. Sanki kitabı yarıda bırakmak bir tür saygısızlık ya da kişisel bir yenilgiymiş gibi hissederiz. Oysa hayat kısa ve okunmayı bekleyen milyonlarca kitap var; sevmediğin birine inatla sadık kalmak, sevebileceğin onlarca kitaptan çalınan zaman demektir. Basit bir kural işini kolaylaştırır: bir kitabın ilk 50 sayfası seni hâlâ içine çekmediyse onu bırakman gayet meşrudur. Yaşın ilerledikçe bu sayıyı biraz daha düşürebilirsin bile; zamanının kıymeti arttıkça sabrın da haklı olarak seçici olur. Bir kitabı bırakmak onu sonsuza dek reddetmek anlamına da gelmez; belki de sadece sırası henüz gelmemiştir ve yıllar sonra bambaşka bir ruh hâliyle geri dönersin.

Ateşi Yeniden Yakmanın En Hızlı Yolu

Motivasyon çukurundan çıkmanın en garantili yollarından biri, seni sayfalara adeta kilitleyen bir kitapla geri dönmektir. Bu yüzden bir süreliğine 'edebi açıdan çok değerli olsun' kaygısını rafa kaldır ve tempoyu, merakı öne al. İyi bir polisiye ya da gerilim romanı tam da bunun için doğmuştur: her bölüm sonunda cevaplanmamış bir soru bırakır ve elin kitabı bırakmana bir türlü izin vermez. Böyle bir kitap, durmuş olan okuma kasını yeniden çalıştıran hafif ama etkili bir antrenman gibidir. Aşağıdaki türden sürükleyici kitaplar, ivmeyi geri kazanmak isteyenler için birebir:

• Ve Sonra Kimse Kalmadı, Agatha Christie: Bir adada tek tek yok olan on kişi ve nefes kesen bir bilmece. Seni son sayfaya kadar 'katil kim' diye tahmin yürütmeye zorlar ve elinden bırakamazsın.
• Da Vinci Şifresi, Dan Brown: Bol aksiyonlu, bölümleri hep bir uçurumla biten temposuyla 'bir bölüm daha' dedirten klasik bir sayfa çevirten. Okuma kasını hızla yeniden çalıştırmak için ideal.
• Beyaz Diş, Jack London: Doğanın ortasında geçen, hem sert hem duygusal bir hayatta kalma hikâyesi. Hızlı akan ama içini de ısıtan bir macera arayanlar için birebir.
• Uçurtma Avcısı, Khaled Hosseini: Dostluk, ihanet ve telafi üzerine sarsıcı bir roman. Başladıktan sonra elinden bırakmakta gerçekten zorlanır, sık sık gözlerin dolar.
• Şeker Portakalı, Jose Mauro de Vasconcelos: Kısa, akıcı ve derinden dokunan bir kitap. Bir çırpıda biter ama küçük Zeze'nin sesi uzun süre aklından çıkmaz.

“Okuma alışkanlığı bir irade meselesi değil, sürtünmeyi azaltma meselesidir.”

Motivasyon, bir gün büyülü biçimde geri gelmesini beklediğin bir şey değil; küçük ve tekrar eden adımlarla yeniden inşa edilen bir ivmedir. Bugün on sayfa, yarın on beş derken birkaç gün içinde eski ritmini bulduğunu fark edeceksin. En önemlisi, kendine karşı nazik ol; bir gün okuyamaman her şeyin bittiği anlamına gelmez, ertesi gün kaldığın yerden gayet devam edebilirsin. Bu yolda yalnız kalmak istemezsen, Bookspace'te aynı kitapları okuyan insanlarla bir araya gelmek ve onların heyecanına kapılmak, kendi motivasyonunu diri tutmanın en keyifli yollarından biridir. Çünkü bazen tek gereken, bir kitabı seninle birlikte merak edecek bir arkadaştır.