Kitap Sayesinde Başlayan Aşk Hikâyeleri

Bazı aşklar bir bakışla başlar, bazıları bir kitapla. Metroda karşındakinin okuduğu kitabın kapağını görüp içinden 'onunla bir dakika konuşabilsem' demişsindir belki; ya da yıllar önce ödünç verdiğin bir romanın, iade edilirken kenarlarına küçücük notlar, soru işaretleri, minik çizimler düşülmüş hâlde geri geldiğine tanık olmuşsundur. Kitap, iki yabancı arasında sessizce kurulan bir köprüdür: daha tek kelime etmeden, birbirinize dair en mahrem şeylerden birini, yani neyi sevdiğinizi paylaşmış olursunuz. Bir insanın gece yarısı hangi hikâyeye sığındığını bilmek, onunla saatlerce yapılan bir tanışma sohbetinden çoğu zaman daha fazlasını söyler. İşte bu yüzden nice ilişki, romantik bir cümleyle değil, 'sen de mi bunu okudun' şaşkınlığıyla başlar. Ortak bir kitap, aranızda konuşulmayı bekleyen hazır bir dünya bırakır.

Ve bunun bir tesadüf olmadığını çoğu zaman daha ilk anda sezersin. Aynı kitabı sevmek, aynı şehirde doğmuş ya da aynı okuldan mezun olmuş olmaktan çok daha güçlü bir ortak nokta yaratır; çünkü bir kitap seçimi insanın dışını değil, en özel tarafını, iç dünyasının rengini ele verir. Birinin en sevdiği roman, çoğu zaman onun neye ağladığını, neye güldüğünü ve nasıl bir dünyada yaşamak istediğini bir çırpıda anlatır. Bu yazıda hem edebiyatın kendi sayfalarında kitapla başlayan aşkları hem de bunun gerçek hayatta neden bu kadar sık ve doğal biçimde yaşandığını konuşacağız; sonunda da kendi kıvılcımını nasıl çakabileceğine dair birkaç somut fikir bırakacağız. Belki bu yazıyı bitirdiğinde sen de rafından bir kitap çekip birine uzatmak isteyeceksin.

Neden bir kitap, en sahici kıvılcımdır?

Çünkü bir kitap, insanın maskesini elinde olmadan indirdiği yerdir. Nasıl giyindiğini, ne iş yaptığını, hangi kafede fotoğraf çektirdiğini kolayca ayarlayabilirsin; ama gece yarısı elinde tuttuğun, defalarca dönüp okuduğun, kimseye göstermeden gözyaşı döktüğün kitabı ayarlayamazsın, o gerçekten sensindir. Tanışma uygulamalarında herkes en parlak fotoğrafını, en zekice cümlesini, en pürüzsüz hâlini özenle seçerken, tek bir kitap adı bütün o cilayı bir anda deler geçer. Birinin çantasından çıkan yıpranmış bir roman, açılmaktan yumuşamış bir kapak, kıvrılmış bir sayfa kenarı, sana o kişinin kurgulanmış vitrinini değil, ta kendisini gösterir. Sevdiğimiz kitaplar, olmak istediğimiz kişiyi değil, gerçekte olduğumuz kişiyi ele verir. İşte bu yüzden kitapla başlayan bir yakınlık daha ilk adımdan sahicidir; üzerine kurulacak her şey de gerçek, sağlam bir zemine oturur.

Bugün pek çok kişi tanışma profiline en sevdiği üç kitabı yazıyor ve bunun sebebi basit: bir kitap adı, en uzun 'kendimi anlatayım' paragrafından daha dürüst ve daha davetkârdır. 'Hayatı ve gülmeyi seven biriyim' cümlesini herkes yazar, hiç kimse hatırlamaz; ama 'şu sıralar Sabahattin Ali'nin bütün öykülerini yeniden okuyorum' diyen birini istemsizce merak edersin. Bazı kitapçıların düzenlediği 'kitapla kör randevu' etkinlikleri de aynı fikre dayanır: kitaplar kâğıda sarılır, üzerine yalnızca birkaç ipucu yazılır ve sen kapağına değil, ruhuna göre seçersin. İkinci el bir kitabın arasından çıkan eski bir tren bileti, kenarına başka birinin düştüğü bir not, solmuş bir imza da aynı işi görür; sana bir yabancının iç dünyasından küçük bir pencere aralar. Kısacası bir kitap, sessiz ama şaşırtıcı derecede konuşkan bir kişilik testidir.

Edebiyat bu hikâyeyi asırlardır anlatıyor

Kitabın iki insanı birbirine bağladığı fikri, romancıların asırlardır en sevdiği temalardan biri olmuştur. Carlos Ruiz Zafón'un Rüzgârın Gölgesi'nde küçük Daniel, Barcelona'daki Unutulmuş Kitaplar Mezarlığı'ndan seçtiği tek bir romanın peşinden hem şehrin karanlık geçmişine hem de kendi ilk aşkına sürüklenir; bir kitap, koca bir kaderin fitilini ateşler. A. S. Byatt'ın Possession'ında ise iki edebiyat araştırmacısı, yüzyıllar önce yaşamış iki şairin gizli aşkını tozlu mektuplar ve şiirler arasında çözmeye çalışırken, farkında olmadan kendi hikâyelerini yazmaya başlar; geçmişin metni, bugünün kalbini kışkırtır. Helene Hanff'in gerçek mektuplarından oluşan 84, Charing Cross Road'da ise bir yazarla okyanus ötesindeki bir kitapçı, yıllar içinde yalnızca kitap siparişleriyle şaşırtıcı bir yakınlık kurar. Bu kitapların hepsinde ortak olan şey, kitabın bir dekor değil, âşıkları birbirine iten asıl kuvvet olmasıdır. Aşağıda, kitabın tam da kalbinde durduğu, okurken hem edebiyatın hem de aşkın tadını aynı anda alacağın birkaç eser var.

• Rüzgârın Gölgesi, Carlos Ruiz Zafón: Unutulmuş tek bir kitabın hem bir gençliği hem de bir ilk aşkı tutuşturduğu, Barcelona sokaklarında geçen labirent gibi büyüleyici bir roman.
• Possession, A. S. Byatt: İki edebiyat araştırmacısının, inceledikleri şairlerin gizli aşkını çözerken kendi aşklarına uyanışını anlatan, baştan sona edebiyat kokan zeki bir kitap.
• Guernsey Edebiyat ve Patates Kabuğu Turtası Kulübü, Mary Ann Shaffer: İkinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde kurulan bir okuma kulübünün üyeleriyle mektuplaşan bir yazarın, sayfa sayfa ısınan ve sonunda ada halkına da aşka da bağlanan hikâyesi.
• 84, Charing Cross Road, Helene Hanff: Kitap siparişleriyle başlayıp yıllara yayılan, iki insanı okyanusun iki yakasından birbirine bağlayan, mektuplardan örülü gerçek bir yakınlığın kaydı.
• Kolera Günlerinde Aşk, Gabriel García Márquez: Florentino'nun yıllarca yazdığı satırların, elli bir yıllık bir bekleyişi ve tek bir aşkı nasıl ayakta tuttuğunu gösteren, sözcüğün gücüne dair bir başyapıt.

Gerçek hayatta kıvılcım nasıl çakılıyor?

Böyle anlar yalnızca romanların içinde kalmıyor. Sinemanın en sevilen hikâyelerinden You've Got Mail'de bile iki insan, birer kitapçının çevresinde, birbirini yüz yüze doğru dürüst tanımadan, yazışa yazışa âşık olur. Gerçek hayatta da kıvılcım çoğu zaman aynı yerlerden çakılır: bir kitap kulübünde aynı romana herkesten başka türlü bakan iki kişinin bir türlü bitmeyen tartışması, kütüphanede aynı kitabı aynı hafta ödünç almış iki yabancının rafın önünde göz göze gelmesi, sahafta aynı eski baskıya aynı anda uzanan iki el. Kitap fuarında aynı standın önünde saatlerce oyalanan, sonra çıkışta aynı kafeye oturan iki kişi de bu hikâyenin bir başka versiyonudur. Bu sahnelerin ortak yanı, sohbetin kendiliğinden, hiç zorlanmadan başlamasıdır; kahve buluşmalarının o donuk 'ne konuşsak' anı burada hiç yaşanmaz, çünkü konuşulacak şey zaten ellerinizde durur. Kitap, tanışmanın en zarif bahanesidir; en zor olan ilk cümleyi senin yerine o kurar.

Bunun neden bu kadar işe yaradığını psikoloji de açıklıyor. Uzmanların 'kendini açma' dediği süreç yakınlığın temelidir: insanlar birbirine ne kadar derinden içini dökerse, aralarındaki bağ o kadar hızlı güçlenir. Bir kitap bu süreci kısa yoldan başlatır. 'Bu roman beni yıllarca etkiledi' dediğinde, aslında neye değer verdiğini, neyden korktuğunu, hangi acıya dokunulunca ürperdiğini de söylemiş olursun; üstelik bunu 'ben şöyle biriyim' diye doğrudan itiraf etmenin baskısı olmadan yaparsın. İlginç olan şu ki, bir kitabı sevmek kadar sevmemek de insanı ele verir; aynı romanın finaline birinizin bayılıp diğerinizin küplere binmesi, saatlerce sürecek en keyifli tartışmanın kapısını aralar. Bir karakter hakkında konuşmak, kendin hakkında konuşmanın güvenli, kılık değiştirmiş hâlidir; 'o kadını hiç anlamadım' derken bile aslında kendi sınırlarını çizersin. İşte bu yüzden kitap üzerinden kurulan sohbet hem beklenmedik biçimde derin hem de tuhaf bir şekilde rahatlatıcıdır.

“Birine hangi kitabı sevdiğini sormak, adını sormadan kalbine bir kapı aralamaktır.”

Kendi hikâyeni başlatmak istersen

Aslında böyle bir başlangıç için beklemene hiç gerek yok. En sevdiğin kitabı, ilgini çeken biriyle paylaşmak, 'seni merak ediyorum' demenin en zahmetsiz ve en zarif yoludur; çünkü birine kitap ödünç vermek, kendinden küçük bir parçayı emanet etmektir. Karşındakine hangi kitabı seçtiğini ve neden tam da onu, tam da o kişi için düşündüğünü anlatmak, saatlerce süren sıradan bir tanışma sohbetinden çok daha fazlasını söyler. İstersen ona bir soruyla da yaklaşabilirsin: 'Seni en son hangi kitap gerçekten sarstı?' Bu tek soru, havadan sudan on cümleden daha çok kapı açar. Bir adım daha atmak istersen, sevdiğin kitabın seni en çok vuran cümlesinin altını çizip o sayfayı açık bırakabilir ya da kitabı verirken içine küçük bir not iliştirebilirsin. Kıvılcımı çakmak için bazen gereken tek şey, elindeki kitabı uzatıp 'bunu mutlaka okumalısın, sonra uzun uzun konuşuruz' demektir.

Aynı kitabı sevmenin verdiği o ilk kıvılcımı arıyorsan, Bookspace tam da bunun üzerine kurulu: insanları neyi okuduğuna, hangi kitabı başucunda tuttuğuna, hangi satırın altını çizdiğine göre eşleştiriyor ve sohbete daha ilk mesajda ortak bir kitapla başlıyorsun. Aynı romanı sevenlerin o kitap hakkında ne düşündüğünü görmek, tanıştığın kişiyi bir anda daha yakından tanımanı sağlıyor; üstelik boş bir 'selam' mesajının o mahcup sessizliğine hiç düşmüyorsun. Bir aşkın 'seni ilk gördüğümde' yerine 'ikimiz de aynı kitabı sevmişiz' diye başlaması da hiç fena bir açılış değil. Kim bilir, belki senin hikâyen de bir kapakla, bir cümlenin altına çekilmiş ince bir çizgiyle başlayacak.