Kitap Önerisi İsteme ve Verme Adabı

Birine kitap önermek, göründüğünden çok daha kişisel bir jesttir. Ona 'seni tanıyorum, senin neyi seveceğini biliyorum' demenin bir yoludur. Bu yüzden yanlış bir öneri sadece boşa gitmez; küçük bir hayal kırıklığı bırakır. Aynı şekilde birinden öneri istemek de aslında bir güven göstergesidir: zevkine güveniyorum, bana yol göster diyorsundur. İşte tam da bu yüzden kitap önerisinin, iki taraflı ve incelikli bir adabı vardır.

İyi haber şu: bu adap birkaç basit ilkeye dayanır ve öğrenmesi kolaydır. İlkeleri kavradığında hem daha isabetli öneriler alırsın, hem verdiğin öneriler karşındakinin gerçekten işine yarar. Gelin önce öneri isteme tarafından başlayalım, çünkü iyi bir cevap çoğu zaman iyi bir soruyla başlar.

Öneri isterken: iyi soru, iyi öneri getirir

'Bana güzel bir kitap öner' cümlesi, cevaplaması en zor sorulardan biridir. Çünkü 'güzel' herkes için başka bir şeydir; birinin başyapıtı, diğerinin yarıda bıraktığı kitaptır. Karşındaki kişiye ne kadar çok ipucu verirsen, o kadar isabetli bir öneri alırsın. Son zamanlarda sevdiğin bir kitabı, o kitabın tam olarak neyini sevdiğini ve şu an nasıl bir şey okumak istediğini söylediğinde, önerinin isabet oranı bir anda yükselir.

• Son sevdiğin bir iki kitabı söyle; bu, zevkin hakkında uzun bir açıklamadan fazlasını anlatır.
• Ne aradığını belirt: hızlı mı, sürükleyici mi, sakin mi, yoksa düşündüren bir şey mi?
• Ruh hâlini paylaş: 'zor bir dönemdeyim, iyi hissettiren bir şey istiyorum' demek utanılacak bir şey değil.
• Neyi sevmediğini de söyle; kısıtlar, seçenekleri en hızlı daraltan şeydir.
• Ne kadar vaktin olduğunu belirt: ince bir kitapla kalın bir seri çok farklı taahhütlerdir.

Öneri verirken: karşındakine göre, kütüphanene göre değil

Öneri verirken en sık yapılan hata, kendi favorimizi dayatmaktır. Oysa iyi bir öneri, senin en çok sevdiğin kitap değil, karşındakine en çok yakışan kitaptır. Öneride bulunurken kendine sor: bu kişi neyi seviyor, neye vakti var, hangi ruh hâlinde? Bazen en doğru öneri, senin üç yıldız verdiğin ama tam da onun için yazılmış gibi duran o kitaptır. Amaç kendi zevkini kanıtlamak değil, karşındakini doğru kitapla buluşturmaktır.

Bir başka altın kural: az öner. Yirmi kitaplık bir liste, hiç öneri vermemekle neredeyse aynı kapıya çıkar; insanı seçim yapamaz hâle getirir. Bir, en fazla iki kitap söyle ve neden tam da onları seçtiğini anlat. 'Bunu senin için seçtim çünkü...' diye başlayan bir cümle, kuru bir başlık listesinden çok daha değerlidir ve çok daha akılda kalır.

Spoiler vermeden, merak uyandırarak

İyi bir öneri kitabı anlatıp bitirmez; kapısını aralar. Konuyu tek cümlede özetle, uyandırdığı duyguyu tarif et ama bütün sürprizleri sakla. 'Ortada bir cinayet var ve gerisini söylemeyeceğim' demek, olay örgüsünü baştan sona anlatmaktan çok daha güçlüdür. Kitabın tadını önden vermek, en iyi niyetli haliyle bile, okuma keyfinin yarısını çalar. Unutma, senin işin merak uyandırmak, hikâyeyi karşındaki adına tüketmek değil.

'Okudum, sevmedim' demek de adaptır

Sana önerilen her kitabı sevmek zorunda değilsin ve bunu söylemek ayıp değil. Ama nazik ol: 'berbat bir öneriydi' yerine 'bana pek geçmedi, sanırım bu tarz bana göre değil' demek hem dürüst hem kırıcı olmayan bir yoldur. Öneriyi veren kişi bir emek harcamış, seni düşünmüştür; sevmesen bile o emeğe gösterdiğin saygı, aranızdaki güveni ayakta tutar. İyi öneri alışverişi, ancak bu karşılıklı incelikle büyür.

“En iyi kitap önerisi, kişiye 'demek beni gerçekten görmüşsün' dedirten öneridir.”

Bookspace'te öneri alışverişi tam da bu adabın üzerine kuruludur: ne okuduğunu paylaşıyor, zevkine yakın okurlarla eşleşiyor ve önerileri kuru bir listeden değil, seni tanıyan insanlardan alıyorsun. Önereceğin ya da senin için arayacağın kitabı bulmak, işin belki de en keyifli kısmı.